|
CTh.10.1.0. De iure fisci
CTh.10.2.0. De domibus ad rem privatam pertinentibus distrahendis
vel praetoriis iudicum reservandis
CTh.10.3.0. De locatione fundorum iuris emphyteutici et rei publicae
et templorum
CTh.10.4.0. De actoribus et procuratoribus et conductoribus rei
privatae
CTh.10.5.0. Qui conductores rei privatae fideiussores exigi non
debent
CTh.10.6.0. De grege dominico
CTh.10.7.0. De caesarianis
CTh.10.8.0. De bonis vacantibus
CTh.10.9.0. De incorporatione
CTh.10.10.0. De petitionibus et ultro datis et delatoribus
CTh.10.11.0. De his qui se deferunt
CTh.10.12.0. Si vagum petatur mancipium
CTh.10.13.0. De petitoribus et desistentibus
CTh.10.14.0. Si petitionis socius sine herede defecerit
CTh.10.15.0. De advocatis fisci
CTh.10.16.0. De fisci debitoribus
CTh.10.17.0. De fide et iure hastae
CTh.10.18.0. De thesauris
CTh.10.19.0. De metallis et metallariis
CTh.10.20.0. De murilegulis et gynaeceariis et monetariis et bastagariis
CTh.10.21.0. De vestibus holoveris et auratis.
CTh.10.22.0. De fabricensibus
CTh.10.23.0. De classicis
CTh.10.24.0. De his, qui cum dispensatore contraxerunt
CTh.10.25.0. De privilegiis domus augustae
CTh.10.26.0. De conductoribus et hominibus domus augustae
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.1.0. De iure fisci
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.1.1
Imp. constantinus a. et caes. ad populum. si quid a fisco fuerit
occupandum vel a nobis de cetero pro unius cuiusque meritis obsequiisque
donandum vel ab eodem distrahendum, intra annum, omnibus vel a petitione
vel a comparatione se abstinentibus ii, qui putant iniuste res proprias
a fisco esse comparatas, contra eundem agere contendant scientes
gratulantesque, quod annua spatia, intra quae suum repetant, sint
indulta, ac si probaverint iustitiam petitioni suae adesse, recipiant
et nostro beneficio habeant restituta. dat. id. sept. romae constantino
a. iiii et licinio iiii conss. (315 sept. 13).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.1.2 [=brev.10.1.1]
Imp. constantinus a. ad severum rationalem africae. post alia:
possessiones atque mancipia exempta* fisci patrimonio quibusdam
donavimus. haec directo iure atque perpetuo absque omni quaestione
volumus obtineri poena contra rationales et magistros privatae rei
atque officiales proposita, si quid contra tentaverint etc. pp.
xvi. kal. iun. romae in foro traiani, constantino a. v. et licinio
c. coss.
interpretatio. quicumque* agri atque mancipia quibuscumque* personis
de fisci nostri iure donantur, apud eos, quibus donata sunt, sine
suspicione aliqua volumus permanere: contra ordinatores domorum
dominicarum poena proposita, si contra praeceptionem facere cognoscuntur
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.1.3
Idem a. ad provinciales. iustas etiam et quae locum habent fisci
actiones praecipimus concremari ob hoc solum, quod suis temporibus
prolatae non sunt. iam calumniae privatorum eo saltem arceantur
exemplo, quo iustas fisci lites silere praecipimus. dat. iii kal.
iun. constantino a. v et licinio c. conss. (319 mai. 30).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.1.4
Idem a. ad dometium dracontium magistrum privatae rei africae.
cum fiscus litem patiatur aut inferat, anni spatium ad determinandam
causam spectari oportet, quia hoc ad instruendum satis est et diutius
non oportet privatorum sive fisci emolumenta fatigari. dat. xiiii
kal. iun. serdicae constantino a. vi et constante c. conss. (320
mai. 19).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.1.5pr.
Idem a. defensionis facultas danda est his, quibus aliquam inquietudinem
fiscus infert, cum facultates eorundem athuc controversia pendente
inquietari describique fas non sit. ubi ergo controversia extiterit
fisco alicuius patrimonium vindicante, aput eum omnibus facultatibus
constitutis cognitio ventiletur, ut, cum rei exitus debere eas vindicari
probaverit, tum demum res persequi liceat et super modo facultatum
ac rerum interrogationem haberi, quae per condicionales servos investiganda
est, ut, si quid subtractum fuerit, exigatur et extrinsecus tantum
aliud multae nomine, quantum fuerat per fraudem ablatum. (326 dec.
31).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.1.5.1
Sane in huiuscemodi quaestione si caesariani nomen inciderit, ad
usurpationem constitutionis istius non debebit accedere, si quidem
consuetudo fraudium, quibus praedicti omnia temerare consuerunt,
exceptionem eorundem meruerit. dat. prid. kal. ian. sirmio constantino
a. vii et constantio caes. conss. (326 dec. 31).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.1.6
Imp. constantius a. ad hieroclem consularem syriae coeles. secundum
legem, quam dudum promulgavimus, vanam appellationem recte non suscepisti.
de cetero quoque in causis rebusque fiscalibus huiusmodi provocationes
non debebis admittere. dat. viii kal. mai. philippo et sallia conss.
(348 apr. 24).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.1.7
Idem a. et iulianus caes. verecundo rationali summarum. ab edicti
nostri tenore, quo tempora negotiis sancienda esse censuimus, fiscales
causae seiunctae sunt, quoniam fieri potest, ut per innumeras occupationes
tui officii vel forte fraudulentam astutiam et venale silentium
fiscalis petitio omni iustitiae ratione subnixa propter temporis
angustias perimatur. proposita vi kal. iul. vallis constantio a.
viiii et iuliano caes. conss. (357 iun. 26).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.1.8
Impp. valentinianus et valens aa. ad caesarium comitem rerum privatarum.
universa loca vel praedia, quae nunc in iure templorum sunt quaeque
a diversis principibus vendita vel donata sunt retracta, ei patrimonio,
quod privatum nostrum est, placuit adgregari. dat. prid. non. feb.
mediolano divo ioviano et varroniano conss. (364 febr. [?] 4).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.1.9
Idem aa. ad symmachum praefectum urbi. observet in posterum eminentia
tua, ne quid de rebus rei privatae violetur, nisi prius comes rerum
privatarum fuerit gnarus. dat. vii id. mar. mediolano valentiniano
et valente aa. conss. (365 mart. 9).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.1.10
Idem aa. ad dracontium vicarium africae. qui in contractibus scelestis
ac fisco perniciosis interversorum maculosis se fraudibus implicuerunt,
in quadrupli redhibitionem teneantur. dat. xv kal. dec. hadrumeto
valentiniano et valente aa. conss. (365? 368? nov. 17).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.1.11
Idem aa. et gratianus a. alexandriano comiti rerum privatarum.
ut perspicue colonorum utilitatibus consulatur, decima indictione
singulas tantum dependant centesimas, qui reditus domui nostrae
debitos quodannis iuxta consuetudinem arcariis tradunt; ita tamen,
ut singularum quoque centesimarum ratio semper evidens scientiae
tuae digesta referatur; videlicet ut erogationibus cunctis aperta
instructione patefactis reliquorum ratio ex centesima possit agnosci.
dat. vii kal. oct. dorostori lupicino et ioviano conss. (367 sept.
25).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.1.12
Imppp. gratianus, valentinianus et theodosius aaa. pancratio comiti
rerum privatarum. et mori veteri et constitutis nos maiorum accessisse
cognoscas. et alytarchae urbis antiochenae plantandi plures, excidendae
unius cupressi iubemus tribui facultatem. dat. xv kal. iul. thessalonicae
ausonio et olybrio conss. (379 iun. 17).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.1.13
Idem aaa. ad messianum proconsulem africae. in omnibus fiscalibus
causis, quisquis iudicum cognitor resederit, exceptis magnificis
viris largitionum nostrarum comitibus, quos extra ordinem negotia
definire non multo ante lata secundum veteres mores constitutione
praecepimus, si intra eandem provinciam res agatur, duos menses
satis abundeque sufficere censemus; si ex contigua personae atque
instructiones necessariae putabuntur, quattuor; si ex transmarina,
sex. cum vero de causae meritis interposita provocatione tractabitur,
in eadem provincia partibus constitutis intra viginti, si ex contigua,
intra quadraginta dies negotium terminetur. dat. xv kal. octob.
aquileiae arcadio a. i et bautone conss. (385 sept. 17).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.1.14
Idem aa. hyperechio comiti rerum privatarum. auri atque argenti
maximum pondus plurimis diversisque temporibus usurpatum et ad aerarii
nostri rationes non relatum cognovimus. quod ne in dispendium rei
privatae procedat, ut facilius accepti expensique ratio clarescat,
nihil volumus de collatione praedicta absque nostri auctoritate
in quibuscumque provinciis usurpari, quo facilior sit discussio
pecuniae, cuius nobis fuerit summa testatior. dat. xvi kal. ian.
mediolano caesario et attico conss. (397 dec. 17).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.1.15
Impp. arcadius et honorius aa. ad paulum comitem domorum. si qua
usquam loca ad sacrum dominium pertinentia cuiuslibet temeritas
occupavit, secundum veteris census fidem in sua iura retrahentur.
rescripta igitur obreptionibus impetrata cum praescribtione longi
temporis et novi census praeiudicio submovebit auctoritas tua atque
ita omnia suo corpori quae sunt avulsa restituet. neque enim aut
precatio colorata aut incubatio diuturna aut novella professio proprietatis
nostrae privilegium abolere potuerunt. dat. v kal. april. constantinopoli
arcadio iiii et honorio iii aa. conss. (396 mart. 28).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.1.16
Idem aa. apollodoro. omnium praediorum, quae rei nostrae adgregata
sunt, in diversis speciebus maxima pars passim ab improbis direpta
est. et quamvis secundum iuris ordinem ea, quae erepta sunt, in
quadruplum oportuerit postulari, clementiae tamen nostrae moderationem
secuti decernimus ex eo die, ex quo iussio nostra fuerit celebrata,
cessantibus frustratoriis defensionibus, quibus in exactorum personam
refertus commissa direptio, intra tres menses ea tantum quae constiterit
pervasa restitui. quod si quispiam ingratus nostro beneficio solutionem
distulerit, in dupli poena teneatur obnoxius. qua condicione eos
quoque volumus adstringi, qui in fugam versi esse dicuntur, ut,
nisi intra constitutum tempus quae sunt direpta reddantur, ut ad
modum dupli rei nostrae eorum praedia vindicentur. officia quoque
iudicum diversorum, si non exactores et compulsores, quorum direptio
arguitur, repraesentaverint tempore superius constituto, eadem poena
retinebit, ipsis adversus fugientes actione servata. iudicum quoque
segnitiam in hac parte gravissima multa feriendam esse censemus.
dat. xii kal. decemb. mediolano theodoro v. c. cons. (399 nov. 20).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.1.17
Impp. honorius et theodosius aa. patricio comiti rerum privatarum.
super creandis susceptoribus dispositionem tuae sublimitatis firmam
esse praecipimus periculo procuratorum rei dominicae, ita ut omni
ambitione cessante quae statuta sunt quaeque antiqua consuetudine
commendantur, in pabulis vel sumptu familiae ministrando intemerata
permaneant, super irenarcho et optione omni antiqua consuetudine
observanda. dat. iii kal. ian. constantinopoli theodosio a. viiii
et constantio iii conss. (420 dec. 30).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.2.0. De domibus ad rem privatam pertinentibus distrahendis
vel praetoriis iudicum reservandis
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.2.1
Imppp. valens, gratianus et valentinianus aaa. comiti largitionum.
rationales vel ordinarii iudices earum domorum, quas procuratorum
nequitia et rationalium neglegentia labi patitur in ruinas, instituant
auctionem hastis habitis ex licitatione currente. sane si quae sunt
per varias provincias huiuscemodi domus, quales esse in augustensi
suitranea civitate suggeritur vel aliis in locis, praestantes et
privatis usibus ampliores, ut servari forsitan oportebit, iudicum
mansionibus deputandas provincialium et eorum cura reficiendas.
dat. vii kal. octob. valente vi et valentiniano ii aa. conss. (378
sept. 25).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.2.2
Impp. arcadius et honorius aa. firmino comiti sacrarum largitionum.
ne domus ad nostrum patrimonium pertinentes, quae sunt in diversis
urbibus, ex neglegentia nostro aerario adferant detrimentum, omnes
licitatione habita volumus venundari. palatinos autem fide probatos
ire praecipimus. ordinarios quoque iudices tua sublimitas admonebit,
ut certa pretiorum fides et domorum sit iusta in auctione taxatio.
dat. kal. novemb. mediolano honorio a. iiii et eutychiano conss.
(398 oct. 27).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.3.0. De locatione fundorum iuris emphyteutici et rei publicae
et templorum
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.3.1
Imp. iulianus a. secundo praefecto praetorio. post alia: possessiones
publicas civitatibus iubemus restitui ita, ut iustis aestimationibus
locentur, quo cunctarum possit civitatium reparatio procurari. proposita
id. mart. constantinopoli mamertino et nevitta conss. (362 mart.
13?).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.3.2 [=brev.10.2.1]
Imppp. valent., valens et grat. aaa. ad probum pf. p. curialibus
omnibus conducendorum rei publicae praediorum ac saltuum inhibeatur
facultas: illo etiam observando, ne quis curialium vel de extraneis
civitatibus fundos aut loca huius modi conductione suscipiat. dat.
vi. kal. iul. treviris, modesto et arintheo coss.
interpretatio. omnibus curialibus conducendorum rei publicae agrorum
ac saltuum licentia denegetur: illo specialiter observando, ut nullus
curialis vel de extraneis civitatibus agros ac loca supra scripta
sub qualibet conductione suscipiat, ne sub hac occasione servitia
curiae debita non impendat
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.3.3
Imppp. gratianus, valentinianus et theodosius aaa. pancratio comiti
rerum privatarum. secundum legem divi valentiniani, quae semel conductas
possessiones nulla ad alios constituit ratione transferri, nullum
priorem conductorem a secundo patiaris excludi, sed penes eos iugem
permanere iubeas possessionem, quos priore conductionis iure eandem
meruisse constiterit. dat. prid. id. iun. thessalonicae gratiano
v et theodosio i aa. conss. (380 iun. 12).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.3.4
Idem aaa. nebridio comiti rerum privatarum. ut quisque conductor
fuerit inventus possessor fundi, qui ex publico vel templorum iure
descendit, huic cum augmento oblato ager iungatur inutilior. quod
si contra id reluctandum existimaverit, alius possessor sub eadem
praestatione quaeratur, vel si voluntarius quis conductor non invenietur,
tunc ad possessores antiquos, id est decuriones vel quoslibet alios,
loca iuris praedicti adiunctis inutilibus revertantur sine adiectione
tertia, idoneis fideiussoribus praebitis. dat. xv kal. feb. constantinopoli
merobaude ii et saturnino conss. (383 ian. 18).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.3.5
Impp. arcadius et honorius aa. messalae praefecto praetorio. aedificia,
hortos adque areas aedium publicarum et ea rei publicae loca, quae
aut includuntur moenibus civitatum aut pomeriis sunt conexa, vel
ea quae de iure templorum aut per diversos petita aut aeternabili
domui fuerint congregata, vel civitatum territoriis ambiuntur, sub
perpetua conductione, salvo dumtaxat canone, quem sub examine habitae
discussionis constitit adscriptum, penes municipes, collegiatos
et corporatos urbium singularum collocata permaneant omni venientis
extrinsecus atque occulte conductionis adtemptatione submota. officia
etiam palatina decem librarum auri multae subiaceant, si cui adversus
praecepta huius sanctionis venienti aditum adsentatione praestiterint.
dat. vi kal. dec. mediolano stilichone et aureliano conss. (400
nov. 26).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.3.6
Idem aa. nestorio comiti rei privatae. nullus palatinorum, qui
in officio rei privatae nostrae militat, conductoris nomine vel
per se vel per quamlibet personam possessionum huiusmodi conducendarum
habeat facultatem. dat. vi kal. aug. vincentio et fravitta conss.
(401 iul. 27).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.3.7pr.
Impp. honorius et theodosius aa. ursacio comiti rerum privatarum.
post alia: emphyteutici iuris praedia ita locari praecipimus, ut
cessante illustris privatarum comitis iussione quanta sors in aliis
functionibus fuerit sublevata, tanta etiam in pensione dematur.
(417 mai. 14).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.3.7.1
Illut quoque pari diligentia statuimus, ut, si quis etiam rescriptum
de nostris altaribus meruerit alium inspectorem loca debere discutere,
subreptio ista vacuetur et illut valeat, quod probatissimi peraequatoris
generalis electio, non specialis et gratiosa forsitan, definivit
ambitio. dat. prid. id. mai. ravennae honorio a. xi et constantio
ii conss. (417 mai. 14).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.4.0. De actoribus et procuratoribus et conductoribus rei
privatae
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.4.1 [=brev.10.3.1]
Imp. constantinus a. ad philippum vicarium urbis. si quis ab actore
rerum privatarum nostrarum sive a procuratore fuerit vexatus, super
eius calumniis vel depraedationibus deferre querimoniam non dubitet.
quae res quum fuerit comprobata, sancimus, ut idem, qui contra provincialem
quicquam moliri fuerit ausus, publice concremetur, quoniam gravior
poena constituenda est in hos, qui nostri iuris sunt et nostra debent
custodire mandata. dat. iii. non. mart. heracleae, constantino a.
iii. et licinio iii. coss.
interpretatio. quicumque* ab actore dominico vel procuratore fuerit
alicuius iniuriae improbitate vexatus, de eorum calumniis vel depraedationibus
ad principem convolare debebit. quae res si potuerit approbari,
eos, qui circa provinciales talia facere ausi sunt, placuit incendio
concremari, quia graviorem poenam principes constitui voluerunt
in eos, qui sui iuris sunt et sua debent custodire mandata
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.4.2 [=brev.10.3.2]
Impp. valent. et valens aa. ad severum vicarium urbis. divum iulianum
hoc competentissime decrevisse comperimus, ut actores rei privatae
nostrae minime necessitatibus terrerentur atque afflictarentur iniuriis,
quas saepe numero rectores provinciarum vel arrogatione illicita
principalium vel propriis decretis ordinis fieri censuissent. quod
adeo nos probamus, ut ratum esse iubeamus. dat. xi. kal. aug. mediolano,
valentin. et valente aa. coss.
interpretatio. iulianum principem bene ac salubriter statuisse
certissimum est, ut actores domus dominicae nullis necessitatibus
turbarentur aut fatigarentur iniuriis, quas eis frequenter rectores
provinciarum per suggestiones principalium facere consuessent. cuius
facti constitutionem in tantum rationabilem et necessariam iudicamus,
ut firmam permanere iubeamus
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.4.3
Idem aa. ad crescentem vicarium africae. in negotio criminali per
rationalem colonos vel conductores rei privatae nostrae, quorum
repraesentatio poscitur, exhibendos esse sinceritas tua cognoscat,
in civili vero causa defensorem domus nostrae adesse debere. dat.
prid. non. april. alteio valentiniano et valente aa. conss. (370?
373? apr. 4).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.5.0. Qui conductores rei privatae fideiussores exigi non
debent
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.5.1
Impp. arcadius et honorius aa. eulogio comiti rerum privatarum.
quidquid divi parentis nostri valentiniani senioris iussio de fundis
privatae rei continebat, nostra etiam auctoritate firmamus. ut igitur
ille praeceperat, ne consistoriani comites fideiussores in suscipiendis
possessionibus darent, quod etiam divus gratianus secutus est, custodiri
oportet. dat. iii kal. mai. mediolano honorio a. iiii et eutychiano
conss. (398 apr. 29).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.6.0. De grege dominico
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.6.1
Impp. arcadius et honorius aa. caesario praefecto praetorio. propositis
sublimis magnificentiae tuae minimi maximique moneantur edictis,
ut sciant singulas auri libras ex propriis facultatibus eruendas
pro singulis equis vel equabus sive hermogenianis sive palmatis,
nisi eas sponte obtulerint, in his vero, quos ex aliis gregibus
occupatos esse constiterit, sex auri uncias fisci viribus inferendas.
dat. prid. kal. dec. constantinopoli olybrio et probino conss. (395
[396/7] nov. 30).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.7.0. De caesarianis
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.7.1
Imp. constantinus a. ad bithynos. caesarianos in actu dumtaxat
constitutos ad perfectissimatus vel ducenae vel centenae vel egregiatus
dignitates non oportet admitti. sed si inculpate compleverint suum
officium et ab omni vacent ratione fiscali iudicio, datam huiusmodi
dignitatem prodesse eis oportet. dat. xii kal. aug. gallicano et
basso conss. (317 iul. 21).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.7.2
Impp. valentinianus et valens aa. ad mamertinum praefectum praetorio.
non convenit caesarianos inconsultis nobis ad alicuius corporis
molestiam devocari. quapropter si alicui corpori necessarii fuerint
visi, ad nostram mansuetudinem referatur, ut nobis decernentibus
his iubeantur adiudicari, quibus eos rectissima ratione postulari
nostra mansuetudo perspexerit. dat. x kal. mai. sirmio divo ioviano
et varroniano consulibus. (364 apr. [?] 22).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.8.0. De bonis vacantibus
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.8.1
Imp. constantinus a. ad aemilium virum perfectissimum rationalem.
si quando adnotationes nostrae contineant possessionem sive domum
quam donaverimus integro statu donatam, hoc verbo ea vis continebitur,
quam antea scribebamus, cum adiacentibus et mancipiis et pecoribus
et fructibus et omni iure suo, ut ea, quae ad instructum possessionis
vel domus pertinent, tradenda sint. dat. vi id. mar. mediolano constantino
a. iii et licinio iii conss. (313 mart. 10).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.8.2
Idem a. ad priscum rationalem. ne principali liberalitate praeventa
dominium quis rei alienae affectet, iubemus, quotiens iure suadente
aliquorum bona ex officio tuo fuerint occupata, breves eorum plenissimos
ad virum perfectissimum comitem et amicum nostrum mitti, ne fraudibus
caesarianorum inminuantur vel petentibus aliquid abiuretur; poena
contra rationalem et officium eius proposita, si petitorem ante
possidere permiserint id quod ei donatum est priusquam praedicti
breves commeaverint. dat. v id. mar. sirmio constantino a. v et
licinio caes. conss. (319 mart. 11).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.8.3 [=brev.10.4.1]
Imp. constantinus a. ad severum pf. u. nec interpellatis his, quibus
pro laboribus suis ac meritis aliquid donaverimus, sed in iure suo,
hoc est sine molestia litis manentibus, concitatorem iudicii, qui
inquietudinem inferre tentaverit, examini tuo praesentari oportet,
ut citra molestiam possidentis ius suum manifestis probationibus
doceat: in quo partes reluctantis ipse suscipies, quoniam fructus
liberalitatis nostrae pulsatur. hac enim lege sancimus, ut, quicumque*
in tales venient querelas, secundum praedictam formam ius suum ostendant:
his, quae comperta fuerint, ad nostram scientiam referendis, ut
salva possidentium proprietate, quibus, ut dictum est, in perpetuum
quaesita est firmitas possidendi, deliberationis nostrae sit, qualiter
his, qui allegationes suas probaverint, beneficio lenitatis nostrae
extrinsecus debeat subveniri. recitata iii. non. aug. in palatio,
constantino a. vii. et constantio c. coss.
interpretatio. non inquietentur ii, quibus aliqua pro suo labore
donavimus, sed omnibus, quae a nobis donata sunt, in ipsorum iure
positis, is, qui eos inquietare voluerit, ad iudicii audientiam
protrahatur, ut sine aliqua molestia possidentis ius suum pulsator
valeat confirmare: omnibus, quae hac de re inter praefatos acta
fuerint, ad nostram notitiam referendis, ut et nostris inquietatus
remediis adiuvetur
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.8.4
Imp. constantius a. ad iuvenalem rationalem numidiae. quamvis plurimis
petentibus facultates eorum, qui sub hoste publico egerunt adque
in proelio poenas debitas pependerunt, liberalitas nostra largita
sit, tamen volumus, ut aurum argentum et mancipia urbana et vestes
ceteraque mobilia petitores habeant, qui iam meruerunt vel postea
impetraturi sunt, mancipia autem rustica et possessiones et domus
ad fiscum pertineant officii tui instantia, his etiam reddituris,
qui haec percepisse noscuntur, ut constitutio et de praeterito et
deinceps habeat firmitatem. dat. v id. iun. constantio a. iiii et
constante a. iii conss. (346 iun. 9).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.8.5
Impp. theodosius et valentinianus aa. hermocrati comiti rerum privatarum.
si vacantia vel caduca bona delata legibus ad aerarium in achaia
perhibeantur, certi palatini electi et iure iurando obstricti mittantur,
ut eorum instantia vir spectabilis proconsul praesente fisci patrono
diligenter inquirat, cuius vacans caducumque fuerit patrimonium
quantumque vel quale videatur. et cum data reclamandi copia nullum
id iure possidere vel vindicare constiterit locumque aerario factum
esse tam ipsius relatione quam publicorum monumentorum fide constiterit,
rerum nobis notitia intimetur, ut iussu nostro vacantia vel caduca
nomine occupentur aerarii, quo petentes a nobis huiusmodi res sic
demum, si ita visum fuerit, responsum legitimum mereantur: quorum
petitiones, antequam res praedicto ordine procurentur, nec accipiendas
nec instruendas esse censemus. quae forma etiam in parte bonorum
in una alterave re seu actione una vel etiam pluribus servetur.
nam si quid per fraudem in dispendium aerarii fuerit admissum, missi
quidem executores, non vitante indignationem proconsule, parte facultatum
dimidia multabuntur: fisci vero patronus detrimentum, quod vitio
eius fisco ingeritur, resarcire urguebitur aut si litem improbe
cuiquam intenderit, redhibitione sumptuum damnorumque cohercebitur,
petitores autem bonorum omni petitionis emolumento carebunt. dat.
vii id. octob. constantinopoli d. n. theodosio a. xv et qui fuerit
nuntiatus conss. (435 oct. 9).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.9.0. De incorporatione
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.9.1
Imppp. valentinianus, valens et gratianus aaa. ad florianum comitem
rerum privatarum. si quando aut alicuius publicatione aut ratione
iuris aliquid rei nostrae addendum est, rite adque sollemniter per
comitem rerum privatarum, dein rationales in singulis quibusque
provinciis commorantes incorporatio compleatur et diligens stilus
singillatim omnia adscribat. tituli vero, quorum adiectione praedia
nostris sunt consecranda nominibus, non nisi publica testificatione
ponantur; gravissimis statim subdendis suppliciis, qui huiusmodi
aliquid propria usurpatione temptaverint. dat. iiii kal. april.
valentiniano n. p. et victore conss. (369 mart. 29).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.9.2
Impp. arcadius et honorius aa. eulogio comiti rerum privatarum.
quicumque a nobis caducas vacantesve meruerit facultates, sive cum
auro vel argento, quod specialiter rarum erit, nam saepius habita
horum exceptione praestantur, post allegationem beneficii principalis
omnium bonorum, id est immobilium moventium vel, ut plenissime loquamur,
praediorum urbanorum aedium mancipiorum animalium argenti auri ornamentorum
vestium pecuniae fiscus incorporationem traditionemque percipiat.
et cum officii palatini brevibus fuerint cuncta competenter inserta,
omne illud, quod ex quibuslibet corporibus est repertum, nostris
auribus intimetur. nec quicquam horum ad petentem ante perveniat,
quam suggestione sublimitatis tuae informata mansuetudo nostra traditionem
secundario praecepto prioris liberalitatis impertiat: ut, nisi denuo
a nobis fuerint confirmata, quae videntur impetrata, nihil valeant.
dat. xviii kal. decemb. mediolano olybrio et probino conss. (395
nov. 14).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.9.3
Impp. honorius et theodosius aa. largo proconsuli africae. et moris
veteris instituto incorporationem bonorum anteferri competitionis
effectui decernimus et de possessore iam fisco referri ad viri illustris
privatarum largitionum comitis scientiam censemus: illud competitoribus
conpendium relaxantes, ut, quod a mansuetudine nostra iterata supplicatione
poscendum fuerat, ab eius sublimitate non expectato imperiali beneficio
postuletur. et cetera. dat. v id. octob. ravennae honorio xii et
theodosio viii aa. conss. (418 oct. 11).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.0. De petitionibus et ultro datis et delatoribus
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.1
Imp. constantinus a. ad populum. post alia: de delatoribus iam
certa statuimus; quibus si quis contra fecerit, poenam capitalem
excipiet. proposita xv kal. feb. constantino a. iii et licinio iii
conss. (313 ian. 18).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.2 [=brev.10.5.1]
Imp. constantinus a. ad populum. comprimatur unum maximum humanae
vitae malum, delatorum exsecranda pernicies, et inter primos conatus
in ipsis faucibus stranguletur, et amputata radicitus invidiae lingua
vellatur, ita ut iudices nec calumniam nec vocem prorsus deferentis
admittant; sed si qui delator exstiterit, capitali sententiae subiugetur.
dat. et pp. in foro traiani kal. dec., constantino a. v. et licinio
c. coss.
interpretatio. delatores dicuntur, qui aut facultates prodiderint
alienas aut caput impetierint alienum. quicumque* delator cuiuslibet
rei exstiterit, in ipso proditionis initio a iudice loci correptus
continuo stranguletur, et ei incisa radicitus lingua tollatur, ut
si quis proditor futurus est, nec calumnia nec vox illius audiatur
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.3 [=brev.10.5.2]
Idem a. ad provinciales. omnes iudices invigilare praecipimus et
delatores poenis afficere. apertissimi enim iuris est, ut, quod
ex cuiuscumque* patrimonio ceciderit in casum, et legibus et retro
iuris ordine, fisci advocatis agentibus, vindicetur. sed quia nonnulli
praecipites secundum ius possessa patrimonia deferre non cessant,
damus omnibus, qui se laesos existimant, contra delatores severitatem
iudicum implorare ferro destrictam. nemo enim potest delatorem plus
agnoscere quam ille, qui iniuriam per eius nequitiam sustinuit.
dat. xi. kal. april. constantinopoli, constantio et albino coss.
interpretatio. custodientes iustitiam nomen persequimur delatorum,
ita ut, quum agniti et convicti fuerint delatores, gladio puniantur
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.4
Imp. constantius a. celsino praefecto praetorio. innocentiam securitate
firmantes et quorundam audaciam prohibentes edictum promulgavimus,
ne quid occultis delationibus possit in hominum licere fortunas.
dat. prid. id. iun. viminacio urso et polemio conss. (338 iun. 12).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.5
Idem a. callepio rationali trium provinciarum. donatarum rerum
dominium his tradatur, quos anteriores tempus imperialis donationis
ostenderit. dat. iiii non. feb. naisso acindyno et proculo conss.
(340 febr. 2).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.6
Idem a. ad eusebium comitem rerum privatarum. donationes a divo
genitore nostro ex privatis rebus factas valere praecipimus. dat.
viii id. april. savariae constantio a. iii et constante iterum conss.
(342 april. 6).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.7
Idem a. ad eustathium comitem rerum privatarum. nulli palatino
delatorios libellos de competentibus rei privatae nostrae rebus
accipere liceat, nec delatori ad comitatum nostrum vel officium
sublimitatis tuae pateat accessus, priusquam ordinarius iudex cognitione
suscepta veram esse delatoris adsertionem probaverit adque ad tuam
sublimitatem rettulerit. dat. id. mai. treviris amantio et albino
conss. (345 mai. 15).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.8
Idem a. ad orionem comitem rerum privatarum. qui largientibus nobis
aliquid fuerint consecuti, cum delatoribus suis ad iudicia veniant,
in iure consistant, negotia persequantur, ut adseveratio delatorum
prodat fisco debitas facultates. in eos autem, qui aliquorum detulerint
patrimonia, adfirmantes ad fisci nostri dominium pertinere, si non
potuerint ostendere quod adstruxerant, severitas competens exeratur.
consequens igitur erit petitiones legibus minime consentaneas a
iudiciis removeri nec eos adfici metu, qui legibus possident proprias
facultates. dat. iii non. mart. sirmio constantio a. vi et constante
caes. conss. (353 [352?] mart. 5).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.9
Impp. valentinianus et valens aa. ad provinciales byzacenos. post
alia: de munificentia principali quaelibet bona tamquam caduca poscentes
non aliter adipiscantur petitiones effectum, nisi delatores valuerint
publicare. dat. prid. id. septemb. aquileiae divo ioviano et varroniano
conss. (364 sept. 12).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.10 [=brev.10.5.3]
Impp. valent. et valens aa. ad provinciales afros. in tantum humani
generis inimicos arbitra aequitate persequimur, ut delatores pronuntiatos
puniri gladio iusserimus. dat. prid. non. febr. mediolano, valentin.
et valente aa. coss. haec lex interpretatione non indiget.
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.11
Imppp. valentinianus valens et gratianus aaa. alexandriano comiti
rerum privatarum. super vacantibus ac caducis, cum forte largitatem
nostram aviditas circuit postulantium, prius tua scripta mittantur.
certi etiam dirigantur, qui cuncta sollerter inquirant, et cuius
fuerint facultates et si nemo eas sibi iure nititur retentare. ac
si locum fisco factum esse claruerit, occupatis prius bonis et rerum
omnium descriptione perfecta serenitatis nostrae scientia protinus
instruatur, ut quid statuendum sit, pro legum ordine terminemus.
dat. iii id. decemb. marcianopoli valentiniano nb. p. et victore
conss. (369 dec. 11).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.12pr.
Imppp. gratianus, valentinianus et theodosius aaa. pancratio comiti
rerum privatarum. qui cum ex praesenti die ut caducas poposcerit
facultates ex consensu nostrae liberalitatis acceperit, non ante
allegare rescriptum, non prius obtinere sententiam, non denique
effectum exsecutionis debebit accipere, quam eum iudiciis introducat,
a quo sibi id quod poposcerit delatum adserit esse patrimonium.
quod quidem non solum in generali iubemus bonorum petitione servari,
verum etiam si carptim fundos vel vacantia rura, aliqua denique
praedia vel rustica vel urbana poscentur, aliqua etiam huiusmodi,
quae viritim solent obtentu liberalitatis invadi, ut, si causam
non tenuerit, cautum legibus supplicium delator excipiat. (380 ian.
30).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.12.1
Neque sane introduci eum satis erit eo tempore, quo rescriptum
allegatur ac liberalitas intimatur, verum dirigendus is erit ad
eam provinciam provinciasve, in quibus patrimonia delata consistunt,
ut eius instruat actiones qui nostra liberalitate nitetur et cuius
se honestati per blandum ministerium iniustae delationis inmersit,
ut scilicet maiore omnium plausu detecta ibi calumnia eius supplicio
publicae severitati litetur, ubi securi ac tuti domini trepidavere
fortunae. (380 ian. 30).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.12.2
Illud etiam ad professionem odii, quo universas delationes exsecramur,
adiungimus, ut, si idem delator etiam in bonis causis, tertio tamen
fuerit inventus, post victoriam tertiae proditionis capitali supplicio
coherceatur. dat. iii kal. feb. thessalonicae gratiano v et theodosio
i aa. conss. (380 ian. 30).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.13
Idem aaa. edictum ad provinciales. delatores ab ipsis, qui bona
a nobis delata vel carptim suscipiunt fundos vel vacantia rura tam
rustica quam urbana, cum rescriptum allegatur, primum aput virum
clarissimum comitem inducantur, deinde ad provinciam provinciasve
ducantur, ut praesentibus ibidem probationibus quae detulerant indicarent.
illud etiam odio eorum ducti decernendum esse censuimus, ut, etsi
vera in delationem negotia detulissent, post victoriam tertiae delationis
delator capite plecteretur. dat. prid. kal. sept. thessalonicae
gratiano v et theodosio i aa. conss. (380 aug. 31).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.14
Idem aaa. pancratio comiti rerum privatarum. nemo possit ad indultum
a nobis beneficium pertinere, nisi qui ante instructionem ab officio,
quod tuis meritis paret, adnuentibus nobis fuerit consecutus. dat.
xii kal. oct. thessalonicae gratiano v et theodosio i aa. conss.
(380 sept. 20).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.15 [=brev.10.5.4]
Imppp. grat., valent. et theodos. aaa. eutropio pf. p. quisquis
in crimine maiestatis deprehensus fuerit et punitus, bonaque eius,
sicut plectendi consuetudo criminis habet, fiscus invaserit, nullus
eadem sub spe munificentiae principalis audeat proprio iuri poscere.
qui contra legem id ausus fuerit sperare, quod non licet, reus violatae
legis habeatur. sed quoniam plerumque ita in nonnullis inverecunda
petentum inhiatione constringimur, ut etiam non concedenda tribuamus,
ne rescripto quidem nostro adversum formam latae legis loci aliquid
relinquatur. si quid autem ex bonis talibus nostro iudicio, nullo
tamen desiderante atque poscente, concedi cuiquam voluerimus, huius
modi tantum valeat liberalitas. dat. xvi. kal. dec. thessalonica,
gratiano v. et theodos. i. aa. coss.
interpretatio. quisquis in crimine maiestatis inventus fuerit et
punitus, bona eius fiscus acquirat, ita ut nullus aliquid ex eius
facultatibus sibi velut munificentiae iure audeat postulare. et
si aliquis contra leges crediderit postulandum, nec id, quod petiit,
accipiat, et violator legis habeatur. si quid tamen nullo petente,
proprio arbitrio de talibus bonis cuiquam dederimus, donatio huius
modi firma permaneat
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.16
Idem aaa. nebridio comiti rerum privatarum. nemo eas sine summo
sacrilegio possessiones existimet postulandas, quae cum magno censu
tectorum ambitu palatiis sint magis aptae quam praediis, adeoque
hoc nomen refugiendum sibi esse cognoscat, ut sacrilegii vereatur
invidiam, etiamsi laqueos deceptae ignorationis inciderit, cum semper
in petendo debeat esse sollicitus, quicumque est in impetrandi occasione
curiosus. laudanda igitur experientia tua officio gravem poenam
tali lege constituat, si umquam instructione deceperit et petenti
nefaria collusione consenserit, illi etiam ut deprehenso beneficii
adimat potestatem. dat. xiii kal. iun. constantinopoli antonio et
syagrio conss. (382 mai. 20).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.17 [=brev.10.5.5]
Iidem aaa. panellino consulari lydiae. servum domini delatorem
iubemus in exemplum omnium proditorum severissimae sententiae subiugari,
etiamsi obiecta probaverit. dat. vii. kal. nov. constantinopoli,
antonio et syagrio coss. haec lex interpretatione non indiget.
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.18
Idem aaa. nebridio comiti rerum privatarum. etsi color petitionis
aut ratione aliqua aut tempore possit admitti, secundum nostras
leges non debet audiri, priusquam proditum delatorem competens poena
constrinxerit. dat. iii kal. sep. merobaude ii et saturnino conss.
(383 aug. 30).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.19
Imppp. valentinianus, theodosius et arcadius aaa. ad senatores
civitatis alexandrinae. securitati vestrae studentes et iustitia
necessariae legationis animati dedimus litteras ad virum clarissimum
et illustrem cynegium praefectum praetorio, quibus iussimus, ut
delatores, quos iam etiam sua sententia meritis poenis adfecit,
ubi reppererit, pari supplicio persequatur, fundatis omnibus, quae
super possessionibus ac terris, quas hoc nomen huc usque vexavit,
idem vir illustris constituit. agite igitur securi atque ita patrimonia
vestra tenete colite frequentate, ut boni saeculi poscit affectio.
dat. vi non. mart. constantinopoli valentiniano a. iii et eutropio
conss. (387 mart. 2).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.20
Imppp. theodosius, arcadius et honorius aaa. flaviano praefecto
praetorio. plerisque mancipia vaga, tacita fideicommissa, bona vacantia
et caduca monstrantibus quies possidentibus abnegatur. ideoque praecipimus,
ut omnium officiorum periculo custodiatur, vicarii etiam adque ordinarii
cognitores moneantur - ea animadversione proposita, quae non facultates
eorum sit expetitura, sed sanguinem -, ut nullum huiusmodi rescriptum
mansuetudinis nostrae, nec si specialis super hoc adnotatio proferatur,
nisi una cum delatore suscipiant et ante de animo eius et facto
vel impletis probationibus vel desertis iuxta constituta legum,
quae super hoc iam dudum a divis principibus lata sunt, iudicetur.
proposita vi id. april. arcadio a. ii et rufino conss. (392 apr.
8).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.21
Impp. arcadius et honorius aa. laurentio comiti rerum privatarum.
sit haec mensura bona poscentium, ne quis oblatis precibus in petitione
bonorum auri atque argenti faciat mentionem. ac ne generaliter in
omnes haec fuerit constituta, summis dignitatibus usque ad secundicerium
notariorum hoc servari decernimus ceteris ab hac licentia retentatis,
ne, dum nimia largitas tenditur, publica commoditas neglegatur,
ita ut, si qui post hanc legem textum impetratae petitionis adtulerit,
effectu denegato frustretur. dat. viii kal. mai. constantinopoli
arcadio iiii et honorio iii aa. conss. (396 apr. 24).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.22
Idem aa. firmino comiti rerum privatarum. divi patris nostri statuta
renovantes aeterna lege sancimus officium palatinum quinquaginta
auri libras de suis facultatibus exigi, si prius allegari divalia
rescripta permiserit, quam delator in iudicio fuerit constitutus.
dat. vi kal. nov. mediolano honorio a. iiii et eutychiano conss.
(398 oct. 27).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.23
Idem aa. studio comiti rerum privatarum. ne quis proscriptorum
bona vel eorum, qui publicam videntur excepisse sententiam, intra
biennium aestimet postulanda. abstineant facultatibus intra id temporis
expetendis, ut aut proprias quis recipiat, si, ut nobis ingenitum
est, duriores casus et tristiorem fortunam imperatoria humanitate
molliamus, aut tum demum postulet, cum iam fiscalem potius quam
proscriptorum expetisse noscatur. si quis autem petendas proscripti
vel deportati intra biennium crediderit facultates, careat fructu
liberalitatis augustae, ita ut nec instruantur huiusmodi petitiones
nec, si temere instructae fuerint et sub specialis beneficii munificentia
nostram provocaverint liberalitatem, habeant aliquas vires indulta.
dat. xiiii kal. feb. constantinopoli vincentio et fravito conss.
(401 ian. 19).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.24
Idem aa. et theodosius a. anthemio praefecto praetorio. pro inclyti
principis constantini sanctione, quam nos etiam hac lege roboramus,
in his possessionibus, quae velut de patrimoniali vel rei publicae
aut templorum aut cuiuslibet huiusmodi tituli iure subtractae a
nostra liberalitate poscuntur, cesset penitus delatorum nomen infestum
omnesque se ab hac nefaria petitione retineant scientes nullum ex
hoc posse fructum adquiri, sed huius decreti violatores sacrilegii
poenam contrahere. dat. viii id. nov. stilichone ii et anthemio
conss. (405 nov. 6).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.25
Idem aa. ad theodorum praefectum praetorio. cum per illyrici partes
barbaricus speraretur incursus, numerosa incolarum manus sedes quaesivit
externas, in cuius ingenuitatem adsidua petitorum solet libido grassari
eique illicite iugum servitutis imponere. igitur praescriptum tua
sublimitas recognoscat, ut illyricianos omnes, quos patria complectitur
vel alia quaelibet terra susceperit, petere non liceat. dat. iiii
id. decemb. ravennae basso et philippo conss. (408 dec. 10).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.26
Impp. honorius et theodosius aa. maximo comiti rerum privatarum.
antecedentium temporum constituta firmamus, ut carere se fructu
impetrati noverint, qui contra geminatam praeceptionem contenderint.
nec cuiquam liberum permittatur arbitrium instructionis sollemnitate
transgressa quicquam improbum de nostra clementia flagitare, cum
oporteat instructionis luce evidenter agnosci, cuius aestimatio
meritum ponderandum sit, quod nostra munificentia relaxatur. dat.
viii kal. aug. honorio x et theodosio vi aa. conss. (415 iul. 25).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.27pr.
Idem aa. largo proconsuli africae. quicumque ex praesenti die sub
specie caducorum quaecumque bona putaverit postulanda eademque consensu
nostrae liberalitatis acceperit, sive supplicis rescripti auctoritate
nitatur sive elicitis specialiter apicibus adnotationis expressae,
cum ad transmarinam provinciam vel provincias, in quibus sunt patrimonia
constituta, pervenerit et contradictionem domini per quamcumque
personam rem propriam defendentis acceperit, effectum adepti beneficii
suspensa exsecutione non peragat et ad comitatum spondentem venire
immatura profectione non urgeat. (415 [418] oct. 11).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.27.1
Immo ille qui pulsatus fuerit institutum sibi integri anni spatium
recognoscat, idoneum satis tempus muniendae congrue tractatibus
litis et instruendi quem deserit laris habiturus, nec ad iacturam
veteris dominii sub iniuria properae festinationis artandus, omnium
iudicum, quos locorum ratio exegerit implorari, publico muniendus
auxilio, ut praedae inhiantium non dedatur. (415 [418] oct. 11).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.27.2
Quem si mora forsitan pro voluntate prolixior delectarit nec intra
anni metas quas fiximus ad illustris viri privatae rei comitis examen
occurrerit, sciat se ipsum in se tulisse sententiam nec subeundi
ultra certaminis experiendam esse fortunam. (415 [418] oct. 11).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.27.3
Cui si per impugnantium profectionem circumdato ad comitatum pergere
aut pervenire liberum intra curricula praefinita non fuerit, apud
quemcumque iudicem contestatis querellis et evidenter probatis praeiudicio
contractae non suo vitio tarditatis exutus et de factionis auctore
vindictam congruam prosequatur. (415 [418] oct. 11).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.27.4
Illud sane prae ceteris providae cautionis habiturus, ut statuto
tempore legitimam personam sui probaturus adveniat, non illusor
utilitatis alienae nec futurae disceptationis circumscriptor occurrat.
(415 [418] oct. 11).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.27.5
Cum vero intra contiguas vicinasque provincias bona aliqua expetuntur,
quorum contradictor potuerit inveniri, ad praebendam inter legitimas
personas audientiam et exercendum inter partes iure conflictum ex
die conventionis perlatae in notitiam pulsatorum sex mensum spatium
praecipimus custodiri, cuius eventum examinis adsertor iuris proprii
debeat praestolari. (415 [418] oct. 11).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.27.6
Viventium quoque bona a competendi licentia vindicamus, qui criminibus,
in quibus videntur argui, nec iudicio convicti nec sententia probantur
addicti. et cetera. dat. v id. octob. ravennae honorio x et theodosio
vi aa. conss. (415 [418] oct. 11).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.28
Idem aa. largo proconsuli africae. post alia: delatores, sine quibus
petitionem nullam aut inchoari aut peragi iubemus, certa denuntiatae
auctoritatis condicione constringimus, ut ignoscendum sibi, si semel
probaverint delata, non ambigant, periculosam vero sibi futuram
esse victoriam iteratae proditionis abrupto periculo recognoscant;
sin vero tertia voce detulerint, non probandum, sed poenam sibi
protinus noverint potius subeundam. et cetera. dat. v id. octob.
ravennae honorio xii et theodosio viii aa. conss. (418 oct. 11).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.29pr.
Idem aa. et constantius a. palladio praefecto praetorio. nullum
patimur competitioni subiacere viventem, nisi quem crimini obnoxium
capitalis sententia deportationi addixerit, ut ademptio facultatum
poenam praemissae indignationis adcumulet. de quibus tamen, sicut
divali sanctione decretum est, competi per biennium nihil iubemus.
(421 iul. 8).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.29.1
Uno tamen petitorio singulorum bonuscula iubemus adscribi, nefas
esse censentes plurimorum uno pittacio postulari sub illicita cupiditate
fortunas. (421 iul. 8).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.29.2
Ex edictis etiam pendentibus nullas competitionis causas iubemus
inferri, cum vix sub iurgii sit contumeliis edictum nec existimationem
latentis incesset, criminalis vero programmatis tenor hanc tantum
ferat de iure censuram, ut inter reos adnotato non tam censum debeat
transferre, sed famam. (421 iul. 8).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.29.3
Ex privatorum quoque sollicitudine contractuum, qui frustra negantur
illis plerumque personis, a quibus publici muneris iniuncta curantur,
nullum fomitem calumniae patimur litis accendi. cur enim continentiam
venditionis alienae inquisitio palatina rimetur? (421 iul. 8).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.29.4
Quinquaginta sane libris auri multandum se palatinum discat officium,
nisi legis huius salubre decretum perpetua exsecutione servaverit.
dat. viii id. iul. ravennae eustathio et agricola conss. (421 iul.
8).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.30pr.
Idem aa. et constantius a. palladio praefecto praetorio. post alia:
caduca mortuorum bona tunc ad competitores iubemus ex nostra largitate
transferri, si nullum ex qualibet sanguinis linea vel iuris titulo
legitimum reliquerit intestatus heredem. eorum vero patrimonia mortuorum,
qui vitae suae tempore diversis conscientiam suam dicuntur polluisse
criminibus, competi nequaquam debere censemus, nisi quos publica
accusatione constiterit fuisse convictos, dummodo impetrationis
huiusce rescriptum non prius liceat allegari, quam delator palatino
fuerit adsignatus officio nulli penitus satisdationi credendus.
in quem, si concessa titubaverint, calumniae poena referatur, quamvis
hoc ipsum, quod voluit esse delator, poenae iam sit ex iure mancipium.
(421 iul. 8).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.30.1
Ubi tamen impetratae competitionis auctoritas possessorem convenerit,
sicut iam generali lege decretum est per hunc unum annum conveniendi
ad illustre iudicium intemeratis facultatibus praestamus indutias,
ut cognitione suscepta substantiam sui iuris alleget. qui si per
anni metas dissimulatis his suo vitio, non fortunae casibus aut
adversantis fraude, defuerit, in se videbitur tulisse sententiam.
et cetera. dat. viii id. iul. ravennae eustathio et agricola conss.
(421 iul. 8).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.31
Idem aaa. proculo comiti rerum privatarum. edictali lege sancimus,
ut, sicut possessori unius anni spatia praestita sunt, intra quae
propriis allegationibus adfuturus adsit examini, ita is, qui caduca
vel vacantia bona vel quocumque nomine tamquam fisco nostro quaesita
crediderit postulanda, simili sorte teneatur. quod nisi intra anni
metas ex die auctoritatis intra provinciam publicatae petitionis
suae demonstraverit aequitatem, careat impetratis ac possessori
ad propria revertendi facultas libera tribuatur, cui desistente
competitore consuli volumus etiam de sumptibus et litis expensis.
proposita in foro traiani viii kal. septemb. honorio xiii et theodosio
x aa. conss. (422 aug. 25).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.32pr.
Imp. theodosius a. et valentinianus caes. valerio comiti rerum
privatarum. petitores bonorum partiri cum aerario nostro praecipimus.
ac si quis exceptis iuris templorum possessionibus vel patrimonialibus
qualitercumque aliquid ad nostrum aerarium pertinens nostrae nutu
clementiae meruerit, postquam efficax quod impetraverat postulatum
rei ipsius eventu constiterit, ex aequa cum aerario dividere parte
non dubitet; videlicet impensis omnibus litis et sumptibus imputatis
ac petitori dein summa integra tribuendis, ut, quod pure ad quaestus
eius compendiumque devenerit, in eius procul dubio societatem admittat
aerarium, nullo ex his, quae de temporibus possidentis vel aliis
veteri observatione et competitionum auctoritate sunt tradita, deminuto,
sed in sua omnibus stabilitate durantibus, ut in delatores quae
est nihilo minus poena et, si fieri potest, acerbior exeratur. (425
mai. 13).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.32.1
Quin et iudex, sive vir illustris comes rei privatae is fuerit
seu provinciae moderator, integritatis procul dubio erit vehemens
observator, quamdiu privato iurgio aequis conflictibus decertatur.
(425 mai. 13).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.32.2
Fisci etiam advocati praecipimus vocem in suo manere silentio,
nec partem aerario vindicantis admitti, priusquam iure cognitionali
sententia, quam quidem praesente fisci patrono proferri ac tractari
praecipimus, petitor certissimam victoriam fuerit consecutus: etiam
si lis ex transactione aut qualibet alia ratione fuerit sopita,
modis omnibus suam a petitore vindicaturo aerario portionem, quamvis
etiam beneficio quis speciali sibi de universitate praecaverit.
alioquin titubet in petitore perceptio, si ius suum non constet
aerario. dat. iii id. mai. constantinopoli theodosio a. xi et valentiniano
caes. conss. (425 mai. 13).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.33
Impp. theodosius et valentinianus aa. ad senatum. nusquam calumnia
perstrepet; nullus innocentium fortunarum delator occurret; stabit
legitima servitutis libertatisque discretio iura dominorum servorum
non impune rebellium restitutione sancimus; patricii fori solidantes
privilegia inviolabilem manere decrevimus trabeatam quietem; competitorum
non tantum vitia comprimimus, sed ipsum etiam nomen abolemus. et
cetera. dat. vi kal. ian. romae theodosio xii et valentiniano ii
aa. conss. (426 dec. 27 [ian. 3]).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.10.34
Idem aa. thalassio comiti rerum privatarum. si quis ex his, qui
sacro nostro cubiculo serviunt, ad petitionem caducorum ad fiscum
pertinentium adspiraverit, cum impetrabile huius fuerit postulatum,
lege, qua pars dimidia vindicatur aerario, protinus absolvatur primoque
nutu nostrae clementiae statim integro perfruatur, nec laboret ad
partis alterius, quae fisco videtur addicta, prorsus petitionem
attingi, norma legis antea promulgatae in ceteris omnibus custodita.
dat. viii kal. mar. constantinopoli theodosio a. xiii et qui fuerit
nuntiatus. (430 febr. 22).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.11.0. De his qui se deferunt
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.11.1
Imp. constantinus a. rationalibus histpaniarum. is, cuius tacitae
fidei commissa fuerit hereditas, statim officio gravitatis tuae
nuntiet et gesta prodat et continuo quod actum fuerit renuntiet,
et post hanc fidem tertiam ab omnibus defuncti bonis percipiat portionem.
quod si ab uxore defuncti istud officio devotionis tuae fuerit revelatum,
ipsa etiam, quam defunctus esse voluit heredem, si gesta aperuerit,
tali praemio mancipetur, ut ex omni patrimonio medium consequatur
et cum fisco nostro celebret divisionem, id etiam habitura privilegium,
ut prior eligat portionem; et tunc occultator ille gestorum, fisci
et mulieris pariter inimicus, exutus omni patrimonio suo ac fisco
vindicato in insulam deportetur. dat. id. mar. gallicano et basso
conss. (317 mart. 15).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.12.0. Si vagum petatur mancipium
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.12.1pr.
Impp. valentinianus et valens aa. ad probum praefectum praetorio.
qui vaga mancipia iuris alieni petunt, si iustitia eadem probant,
impetrati beneficii auctoritate potiantur vendendique concessam
aliis quam delatoribus habeant facultatem. si vero aut his qui detulerint
distracta fuerint aut ab his qui ante possederint detinentur, non
effugiatur ultio, quae est legibus constituta. (368? 370? 373? mart.
21).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.12.1.1
Sed et dominis propriorum vindicatio competat et eadem poena, quae
de occultatoribus et fugitivariis data est, unusquisque teneatur.
dat. xii kal. april. treviris valentiniano et valente aa. conss.
(368? 370? 373? mart. 21).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.12.2pr.
Idem aa. ad probum praefectum praetorio. quicumque habuerit super
vagi mancipii postulatione rescriptum, non prius quicquam inquietudinis
moliatur, quam facta eius allegatione sollemniter delatorem, a quo
fuerit instructus, expresserit; careat etiam, si eum prodere supersederit,
fructu et commoditate beneficii. nec ante aliquis quem poposcerit
per manus iniectionem aestimet vindicandum, quam definitiva inter
partes fuerit dicta sententia. (368? 370? 373? iun. 17).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.12.2.1
Has vero cognitiones ad ordinarios volumus pertinere rectores,
ut delatoribus primitus in medio collocatis, his etiam, qui quasi
vagi sacro nominabuntur indulto, ad iudicia productis, totius causae
interna discutiant solliciteque ac diligenter interrogent, de quorum
dominio fuga vel quo alio genere discesserint qui petuntur, ut is,
in quo vitium deprehenderint, ad dominum sub prosecutione revocetur.
(368? 370? 373? iun. 17).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.12.2.2
Si quis etiam vel tributarius repperitur vel inquilinus ostenditur,
ad eum protinus redeat, cuius se esse profitetur. (368? 370? 373?
iun. 17).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.12.2.3
Nihilo minus etiam eo pergat indago, ut cuncta rimando cognoscat,
utrum is fuerit petitionis hortator, qui iniquae retentionis invidiam
aliquo necesse habuerit colorare velamine ut, si colonos eadem occulere
arte quaesiverit, indemnitatem sarciat tributorum; si servos, ad
eam poenam, quae dudum est legibus constituta, teneatur. (368? 370?
373? iun. 17).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.12.2.4
Quisquis autem plebeium se adserit esse vel liberum, fide rei ostensa
ab omni molestia vindicetur et ad ea loca, ex quibus eum esse claruerit,
remittatur. (368? 370? 373? iun. 17).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.12.2.5
Contra in his, qui aut dominis sine herede defunctis invenientur
dominos non habere aut servi poenae aliquando facti ac postmodum
liberati iudicialibus dominos amisere sententiis, postremo in universis,
de quibus iniectio manus fisco rite praebetur, munificentiae principali
congruus patebit effectus. (368? 370? 373? iun. 17).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.12.2.6
Sane, quia in petitione deceptis convenit provideri, quotienscumque
fuerit circumscripta simplicitas, ex delatorum isdem re atque substantia
ad eum modum, quem habitae concertationis impendia supputata collegerint
postulatique hominis aestimatio comprehenderit, consulatur. dat.
xv kal. iul. treviris valentiniano et valente aa. conss. (368? 370?
373? iun. 17).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.13.0. De petitoribus et desistentibus
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.13.1
Imppp. valentinianus, theodosius et arcadius aaa. ad gorgonium
comitem rerum privatarum. si quispiam alienae substantiae petitor
mora ludificante in longum protrahere coeperit possidentem et tertio
conventus cum delatore noluerit adesse iudiciis, non solum iurgii,
quod exortum est, amissione multetur, verum etiam sumptus et litis
expensas ei reddere compellatur, quem superfluo litigio credidit
esse vexandum. quod quidem etiam in absentem contumacem post trinam,
ut dictum est, conventionem statuendum esse censemus. dat. viii
id. iun. mediolano honorio nb p et evodio v. c. conss. (386 iun.
6).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.14.0. Si petitionis socius sine herede defecerit
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.14.1 [=brev.10.6.1]
Imp. constantinus a. ad mygdonium castrensem s. palatii. si quis
forte decesserit eorum, qui communi nomine donatum aliquid a nostra
impetraverunt clementia, nec superstites dereliquerit successores,
placet, non ad extraneam quamcumque* personam, sed ad socium vel
consortem pervenire portionem illius, qui intestatus aut sine liberis
defunctus est. dat. xii. kal. april. antiochia, constantino a. iv.
et licinio iv. coss.
interpretatio. si aliquis ex iis mortuus fuerit, ad quos nominatim
munificentia nostra processit, et nec testamentum fecisse, nec filios
reliquisse cognoscitur, placet, ut portionem eius is, cum quo pariter
defunctus accepit, id est socius eius acquirat: merito enim socius
praefertur, ubi filii nulla persona intervenisse cognoscitur
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.14.2
Imp. constantius a. orioni viro clarissimo. nonnulli in nostro
vel patris nostri obsequio constituti nominibus iunctis professionem
sibi largientibus nobis tribui poposcerunt. iubemus itaque, ut si
qui forsitan ex his, qui communiter aliquid impetraverint, nullo
herede derelicto decesserit, ad consortem potius solacium quam ad
personam aliam pars perveniat decedentis. dat. xv kal. iul. mediolano
philippo et sallia conss. (348 iun. 17).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.15.0. De advocatis fisci
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.15.1 [=brev.10.7.1]
Imp. constantinus a. aeliano proconsuli africae. post alia: fisci
advocatus, poenam metuens, caveat, ne fiscalia commoda occultet,
neve, nullo negotio exsistente, fisci nomine privatis audeat calumnias
commovere. dat. vi. id. nov. treviris, constantino a. iv. et licinio
iv. coss.
interpretatio. hi, qui fisci nostri commoda vel utilitatem tuentur,
hanc debent custodire mensuram, ne negligentes circa ea, quae nobis
iure debentur, exsistant, et ne provincialibus calumniatores, dum
aliquid ab iis iniuste fisci nomine repetunt, approbentur
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.15.2
Idem a. ad pacatianum praefectum praetorio. etsi potior aput nos
privatorum causa est quam fisci tutela, praecipimus tamen, si a
nobis plures defensacula fisci meruerint, eum praeponi ceteris,
qui melior innocentia, potior litteris, pollentior reliquis examinata
fide esse noscetur, etiamsi post alios hoc beneficium a nostra clementia
reportavit. dat. iii non. iul. singiduno optato et paulino conss.
(334 iul. 5).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.15.3
Imp. constantius a. ad petronium vicarium africae. patroni fiscalium
commodorum fidem cum veritate tueantur, ne, si forte intra praescriptas
causae cognoscendae metas fiscus aliqua circumscriptione fuerit
irretitus, collusionis fraude vulgata ex eorum facultatibus recuperet,
quidquid calliditate praevaricationis perdiderit. subscripta v id.
april. aquileiae acindyno et proculo conss. (340 apr. 9).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.15.4
Impp. valentinianus et valens aa. ad rufinum praefectum praetorio.
vicarios praefecturae ordinariosque rectores praecelsa sinceritas
tua istius sanctionis auctoritate commoneat, ut privatae rei nostrae,
quotienscumque aliquas vel denuntiaverit vel exceperit actiones,
idoneos tribuant advocatos. dat. xiiii kal. iun. remis lupicino
et iovino conss. (367 mai. 19).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.16.0. De fisci debitoribus
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.16.1
Impp. valentinianus et valens aa. ad auxonium praefectum praetorio.
de diacatochis quosdam comperimus ita fiscales lacerasse rationes,
ut satisfieri aerario nostro sine patrimonii eorum venditione non
possit, sed eorundem bonis propositis nonnulli fiscalem refugiant
auctionem, metuentes, ne, si aliquam bonorum emerint portionem,
etiam ad reliqua debita inferenda teneantur. nihil igitur ab his
amplius flagitetur, quam pro rerum viribus generaliter comparatarum
decursis hastis voluntaria fuerint pretii oblatione polliciti. dat.
kal. sept. valentiniano et valente aa. conss. (368? 370? sept. 1).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.16.2
Idem aa. et gratianus a. ad archelaum comitem orientis. hi, qui
fisco nostrae mansuetudinis obnoxii sunt, omissa frustratione teneantur,
ut, quod suis nominibus debent, de suis facultatibus cogantur exsolvere,
servatis, cum compleverint, allegationibus propriis, si quas adversus
quoscumque ex suis contractibus debitores competere sibi ex iure
crediderint, ita ut adversus eos, quos sibi obnoxios adseverant,
legibus et iudiciis experiendum esse cognoscant. dat. iii non. iul.
novioduno valentiniano nb p et victore conss. (369 iul. 5).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.16.3 [=brev.10.8.1]
Imppp. valens, grat. et valent. aaa. fortunatiano comiti r. p.
inter chartulas deportati brevis quidam asseveratur inventus, qui
nomina continebat debitorum seu contractorum. quum tamen neque testibus
credita pecunia probaretur, neque cautionibus, quae inserta sunt,
doceantur, facile esse perspeximus, ut sub propriae annotationis
manu unusquisque faciat debitorem. occasionis igitur huius calumniam
praesenti volumus iussione cohiberi, ut, brevis vanitate reiecta,
nullus ad redhibitionem de his, quorum nomina conscripta sunt, urgeatur.
dat. prid. non. iul. hierapoli, gratiano a. iv. et merobaude coss.
interpretatio. si prolati breves vel a quocumque* dimissi inveniantur,
in quibus sibi quicumque* aliquos faciat debitores, nullis cautionibus
prolatis neque aliis evidentibus documentis, nullam adscripti breves
obtineant firmitatem
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.16.4
Imppp. gratianus, valentinianus et theodosius aaa. florentio proconsuli
palaestinae. nemo susceptor vel exactor vel debitor fisci dumtaxat
cessionem bonorum faciens intentionem publicae necessitatis evadat,
sed omnes omnino, quos fisci nostri esse constiterit debitores,
ad solutionem ea severitate, quam vigor iudiciarius postulat, urgeantur.
dat. viii kal. sept. constantinopoli arcadio a. i et bautone conss.
(385 aug. 25).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.17.0. De fide et iure hastae
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.17.1
Imppp. valentinianus, valens et gratianus aaa. ad viventium praefectum
praetorio galliarum. quaecumque pro reliquis prodigorum in annonario
titulo ceterisve fiscalibus debitis in quibuscumque corporibus sub
auctione licitanda sunt, fisco auctore vendantur, ut perpetuo penes
eos sint iure dominii, quibus res huiuscemodi sub hastae sollemnis
arbitrio fiscus addixerit. et si quid umquam, ut a fisco facta venditio
possit infringi, auctoritate rescripti fuerit impetratum, nullus
obtemperet, cum etiam minoribus, si quando aliquid ex rebus eorum
pro fiscalibus debitis adiudicatur emptoribus, repetitionis facultas
in omnem intercipiatur aetatem. dat. iii non. nov. treviris valentiniano
n. p. et victore conss. (369 nov. 3).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.17.2
Idem aaa. ad felicem comitem sacrarum largitionum. si qui proscribente
ac distrahente fisco debitorum fiscalium emerint facultates, pro
earum rerum tantum pretiis obnoxii sint, quas eos patuerit decursis
hastis et proscriptione habita comparasse. nam ita eos munimus,
ut nullius conventioni patiamur extrinsecus subiacere. dat. vii
id. mart. marcianopoli valentiniano et valente aa. conss. (370?
mart. 9).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.17.3 [=brev.10.9.1]
Imppp. valent., theodos. et arcad. aaa. ad magnillum vicarium africae.
si quos debitorum mole depressos necessitas publicae rationis adstringat
proprias distrahere facultates, rei qualitas et redituum quantitas
aestimetur, ne, sub nomine subhastationis publicae locus fraudibus
relinquatur et, possessionibus viliore distractis, plus exactor
ex gratia quam debitor ex pretio consequatur. hi postremo, sub empti*
titulo, perpetuo dominii iure potiantur, qui tantum annumeraverint
fisco, quantum exegerit utilitas privatorum. etenim periniquum est,
ut, alienis bonis sub gratiosa auctione distractis, parum accedat
publico nomini, quum totum pereat debitori. dat. xiii. kal. iul.
aquileia, acc. id. ian. hadrumeti, post cons. tatiani et symmachi
vv. cc.
interpretatio. si quicumque* publici debiti enormitate constringitur,
ut non possit hoc ipsum debitum nisi vendita propria facultate dissolvere,
in eius modi debito hanc exactores formam servare debebunt, ut non
ita rem praecipitent, ut res minore, quam valeat, pretio distrahatur,
nec tales sub quolibet colludio provideant emptores*, ut et debitor
proprietatem perdat, et parum fiscus acquirat
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.18.0. De thesauris
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.18.1
Imp. constantinus a. ad rationales. quicumque thesaurum invenerit
et ad fiscum sponte detulerit, medietatem consequatur inventi, alterum
tantum fisci rationibus tradat, ita tamen, ut citra inquietudinem
quaestionis omnis fiscalis calumnia conquiescat. haberi enim fidem
fas est his, qui sponte obtulerint quod invenerint. si quis autem
inventas opes offerre noluerit et aliqua ratione proditus fuerit,
a supra dicta venia debebit excludi. dat. iii kal. april. constantino
a. iiii et licinio iiii conss. (315 mart. 30).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.18.2pr. [=brev.10.10.1pr.]
Imppp. grat., valent. et theodos. aaa. ad populum urbis constantinopolitanae.
quisquis thesauros et condita ab ignotis dominis tempore vetustiore
monilia quolibet casu repererit, suae vindicet potestati, neque
calumniae formidinem fiscali aut privato nomine ullis deferentibus
pertimescat; non metalli qualitas, non reperti modus sub aliquod
periculum quaestionis incurrat.
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.18.2.1 [=brev.10.10.1.1]
In hac tamen naturali aequitate animadvertimus quoddam temperamentum
adhibendum, ut, si cui in solo proprio huius modi contigerit, integro
id iure praesumat; qui in alieno, in quartam repertorum partem eum,
qui loci dominus fuerit, admittat. ne tamen per hanc licentiam quisquam
aut aliena effodiat, aut in locis non sui iuris per famam suspecta
rimetur. dat. vii. kal. febr. thessalonica, gratiano a. v. et theodos.
a. i. coss.
interpretatio. si quicumque* thesaurum in sua terra invenerit,
ei ex integro, quod inventum est, acquiratur, et nullam calumniam
pertimescat. si vero in loco alieno thesaurum casu invenerit, eum,
qui loci dominus est, in quartam inventarum rerum debet admittere.
attamen nullus effodiendo loca aliena praesumat ista requirere
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.18.3
Imppp. valentinianus, theodosius et arcadius aaa. neoterio praefecto
praetorio. eos, qui suadente numine vel ducente fortuna thesauros
reppererint, reppertis laetari rebus sine aliquo terrore permittimus.
dat. vi non. mart. constantinopoli valentiniano a. iiii et neoterio
conss. (390 mart. 2).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.19.0. De metallis et metallariis
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.19.1
Imp. constantinus a. ad maximum rationalem africae. secandorum
marmorum ex quibuscumque metallis volentibus tribuimus facultatem,
ita ut, qui caedere metallum atque ex eo facere quodcumque decreverint,
etiam distrahendi habeant liberam potestatem. dat. prid. kal. octob.
constantino a. vi et constantino caes. conss. (320 sept. 30).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.19.2
Imp. iulianus a. ad rufinum comitem orientis. quoniam marmorum
cupiditate in inmensum quoddam saxorum pretia aucta sunt, ut sumptuosa
voluntas copia relaxetur, permittimus omnibus, ut qui volunt caedere
habeant licentiam adtributam. fore enim arbitramur, ut etiam complures
saxorum nitentium venae in lumen usumque perveniant. dat. xi kal.
nov. antiochiae iuliano a. iiii et sallustio conss. (363 oct. 22).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.19.3
Impp. valentinianus et valens aa. ad cresconium comitem metallorum.
perpensa deliberatione duximus sanciendum, ut, quicumque exercitium
metallorum vellet adfluere, is labore proprio et sibi et rei publicae
commoda compararet. itaque si qui sponte confluxerint, eos laudabilitas
tua octonos scripulos in balluca cogat exsolvere; quidquid autem
amplius colligere potuerint, fisco potissimum distrahant, a quo
competentia ex largitionibus nostris pretia suscipient. dat. iiii
id. decemb. parisis valentiniano et valente aa. conss. (365 dec.
10).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.19.4
Idem aa. ad germanianum comitem sacrarum largitionum. ob metallicum
canonem, in quo propria consuetudo retinenda est, quattuordecim
uncias ballucae pro singulis libris constat inferri. dat. vi id.
ian. rom. lupicino et ioviano conss. (367 ian. 8).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.19.5
Imppp. valentinianus, valens et gratianus aaa. fortunatiano comiti
rerum privatarum. nullam partem romani orbis credidimus relinquendam,
ex qua non metallarii, qui incolunt latebras, producantur, et quos
domus nostrae secreta retinent. et in comprehendendis eis investigatores
eorum rectores congruis auxiliis prosequantur. dat. prid. kal. mai.
antiochiae valentiniano nb. p. et victore conss. (369 apr. 30).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.19.6
Idem aaa. ad probum praefectum praetorio. si qua navis metallarium
ad sardiniam transtulerit, gubernator ipsius vel magister quinos
pro singulis hominibus solidos cogatur inferre. dat. prid. non.
iun. martiatici valentiniano nb. p. et victore conss. (369 iun.
4).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.19.7
Idem aaa. ad probum praefectum praetorio. quemadmodum dominus noster
valens per omnem orientem eos, qui ibidem auri metallum vago errore
sectantur, a possessoribus cunctis iussit arceri, ita sinceritas
tua universos per illyricum et dioecesim macedonicam provinciales
edicto conveniat, ut nemo quemquam thracem ultra in possessione
propria putet esse celandum, sed ut singulos potius regredi ad solum
genitale compellant, quos inde venisse cognoscunt. alioquin gravis
in eum animadversio proferetur, qui latebram huiusmodi hominibus
post haec interdicta praebuerit. dat. xiiii kal. april. treviris
valentiniano et valente aa. conss. (370? 373? mart. 19).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.19.8
Imppp. valens, gratianus et valentinianus aaa. ad senatum. potestatem
eruendi vel exsecandi de privatis lapidicinis iam pridem per macedoniam
et illyrici tractum certa sub condicione permisimus. sed vobis,
patres conscripti, volentibus liberalius deferetur, suo ut quisque
sumptu suoque emolumento, vectigalis operas et portorii damna non
metuens, pariat eam copiam. et cetera. lecta in senatu id. aug.
valente v et valentiniano aa. conss. (376 aug. 13).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.19.9
Idem aaa. ad vindicianum virum clarissimum vicarium. datis ad illustres
viros praefectos galliarum et italiae litteris primum metallarios
praecipimus admoneri, ne eis novelli statuti, quod fuerat elicitum,
privilegio transeundi ad sardiniam spes improba blandiatur; deinde
provinciarum, quae mari alluuntur, iudices scientes fieri, ut universorum
navigatio huiusmodi hominum generi clauderetur, ita ut, si aurileguli
transfretare temptassent, severitate iudicis audaciae suae ferrent
digna supplicia adficiendis etiam poena custodibus, si neglegentia
navigandi isdem copiam praebuissent; ita ut haec non sine periculo
suo rectores provinciarum neglegenda meminerint. dat. xviii kal.
sept. valente vi et valentiniano ii aa. conss. (378 aug. 15).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.19.10
Imppp. gratianus, valentinianus et theodosius aaa. floro praefecto
praetorio. cuncti, qui per privatorum loca saxorum venam laboriosis
effossionibus persequuntur, decimas fisco, decimas etiam domino
repraesentent, cetero modo suis desideriis vindicando. dat. iiii
kal. sept. constantinopoli antonio et syagrio conss. (382 aug. 29).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.19.11
Idem aaa. cynegio praefecto praetorio. ii, quibus ad exercenda
metalla privata dives marmorum vena consentit, excidendi exsecandique
iuxta legem dudum latam habeant facultatem, ita ut decima pars fisci
nostri utilitatibus, decima ei cuius locus est deputetur. quidquid
vero reliquum fuerit, id iuxta eiusdem legis tenorem exercentibus
cedat habituris licentiam vendendi donandi et quo voluntas suaserit
transferendi. dat. iii non. octob. constantinopoli richomere et
clearcho conss. (384 oct. 5).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.19.12
Imppp. valentinianus, theodosius et arcadius aaa. romulo comiti
sacrarum largitionum. per annos singulos septeni per hominem scripuli
largitionibus inferantur ab aurilegulis non solum in pontica dioecesi,
verum etiam in asiana. dat. xi kal. mart. constantinopoli arcadio
a. ii et rufino conss. (392 febr. 19).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.19.13
Idem aaa. rufino praefecto praetorio. privatorum manus ab exercendo
quolibet marmoreo metallo prohiberi praecipimus, ut fiscalibus instantia
locis liberior relaxetur. si qui vero clandestino opere vetita deinceps
exercere temptaverit, omne id, quidquid exciderit, iuri fisci et
publico vindicandum. dat. prid. id. feb. constantinopoli theodosio
a. iii et abundantio conss. (393 febr. 12).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.19.14 [=brev.10.11.1]
Imppp. valent., theodos. et arcad. aaa. paterno. quosdam operta
humo esse saxa dicentes id agere cognovimus, ut, defossis in altum
cuniculis, alienarum aedium fundamenta labefactent. qua de re, si
quando huius modi marmora sub aedificiis latere dicantur, perquirendi
eadem copia denegetur, ne, dum cautium ementita nobilitas cum aedificiorum
qualitate taxatur, et pretium domus, ne diruatur, offertur, non
tam publicae rei studium quam privati causa videatur fuisse dispendii.
dat. xvii. kal. april. constantinopoli, theodos. a. iii. et abundantio
coss.
interpretatio. quicumque* metallum dicentes latere sub alienis
aedificiis quaelibet saxa vel marmora effodienda crediderint, ut
per eos fundamentorum firmitas incipiat vacillare, his inquisitionis
huius licentiam denegamus, ne, dum nobiliores lapides se quaerere
asserunt, aut vendere aut subvertere aliena fundamenta praesumant
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.19.15pr.
Imp. theodosius a. maximino comiti sacrarum largitionum. metallarii,
qui ea regione deserta, ex qua videntur oriundi, ad externa migrarunt,
indubitanter ad propriae originis stirpem laremque revocentur. eorum
autem earumque progenies, qui ex domibus privatorum eligere maluerunt
consortia nuptiarum, aequa inter fiscum meum et parentes suos lance
dividatur, ita ut, qui singulorum tantummodo filiorum probabuntur
esse genitores, ex integro unicis fisco affectibus cedant: in posterum
cunctis metallariorum condicionem necessario secuturis, quicumque
ex ipsis et ex quocumque fuerint latere procreati. (424 iul. 11).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.19.15.1
Qui vero metallica loca praedictae obnoxia functioni emisse perhibentur,
isdem procul dubio, quae auctores eorum implere consueverant, muniis
subiacebunt. nam de his, qui ad census annonarios transierunt, observandum
est, ut illi, qui ante quinquennium tantummodo nexibus privatorum
videntur impliciti, sine dubio ad originem propriam redire cogantur,
ex aequo cum publicis fundis eorum subole dividenda et unico filio
metallariorum origini vindicando, omni tamen ceteris in futurum
huiuscemodi licentia arte praeclusa. quod si quis postea illud quod
nunc prohibetur fecerit, sciat nullum exinde praeiudicium fisco
esse generandum, etiamsi is, quem metallicum esse constabit, privatis
censibus suum nomen indiderit. dat. v id. iul. constantinopoli victore
v. c. cons. (424 iul. 11).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.20.0. De murilegulis et gynaeceariis et monetariis et bastagariis
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.20.1
Imp. constantinus a. ad bithynos. monetarios in sua semper durare
condicione oportet nec dignitates eis perfectissimatus tribui vel
ducenae vel centenae vel egregiatus. dat. xii kal. aug. gallicano
et basso conss. (317 iul. 21).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.20.2
Imp. constantius a. ad taurum praefectum praetorio. quinque auri
librarum multam exigatur, qui mancipium gynaecei, quod celat, non
intra kal. septemb. prodiderit. dat. xiiii kal. april. mediolano
datiano et cereale conss. (358 [357] mart. 19).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.20.3
Impp. valentinianus et valens aa. ad germanum consularem. ingenuae
mulieres, quae se gynaeceariis sociaverint, si conventae denuntiatione
sollemni splendorem generis contuberniorum vilitati praeferre noluerint,
suorum maritorum condicione teneantur. dat. iiii kal. iul. mediolano
valentiniano et valente aa. conss. (365 iun. 28).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.20.4
Idem aa. ad auxonium praefectum praetorio. quod ad praesens remedium
pertinet, decimum animal bastagariis pro reparatione praebeatur.
dat. id. decemb. marcianopoli valentiniano et valente aa. conss.
(368 dec. 13).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.20.5
Imppp. valentinianus, valens et gratianus aaa. filematio comiti
sacrarum largitionum. si quis uxorem de familiis conchylegulorum
acceperit, sciat condicioni eorundem se esse nectendum. dat. iiii
kal. iul. treviris gratiano a. ii et probo conss. (371 iun. 28).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.20.6
Idem aaa. ad modestum. opifices vesti linteae contexendae in usum
erogationum nostrarum operam dantes sollicitatos a plurimis esse
cognovimus. igitur et eos, penes quos sunt, et textores ipsos terna
auri pondo thesaurorum commodis inferre praecipimus; quin etiam
opifices ipsos textrinis linteae vestis vindicari conveniet. quod
si aliquis detegetur in eadem insolentia permanere et iugiter opificem
detinuerit, non iam multam, ut praeterito tempore iusseramus, sed
proscriptionem subire debebit. dat. v kal. iul. modesto et arintheo
conss. (372 iun. 27).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.20.7
Idem aaa. ad filematium comitem sacrarum largitionum. qui aliquem
ex familiis gynaecei in latebris habere comperti sunt, quinque librarum
auri damno subicientur. dat. xii kal. sept. ciliciae modesto et
arintheo conss. (372 aug. 21).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.20.8
Idem aaa. ad tatianum comitem sacrarum largitionum. intra kalendarum
augustarum diem qui linteones retentare dicuntur, antiquis eos condicionibus
reddant aut se pro ingentis audaciae contumacia quinis auri libris
per singulos eorum poenae nomine sciant esse feriendos: non minore
circa eos etiam multae comminatione proposita, qui obnoxios scytopolitanos
linyfos publico canoni in posterum suscipere conabuntur. dat. xiiii
kal. mar. antiochiae gratiano a. iii et equitio conss. (374 febr.
16).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.20.9
Imppp. gratianus, valentinianus et theodosius aaa. ad eucherium.
qui textrini nostri mancipia occultatione celaverit, ternis libris
auri pro singulorum hominum suppressione plectatur. proposita karthagine
iii kal. mart. post cons. auxoni et olybri. (380 febr. 28).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.20.10pr.
Idem aaa. ad hesperium praefectum praetorio. edicimus, ne qua mulier
spendidioris gradus monetarii adhaerens consortio decus nativae
libertatis amittat. quod si quam ab hac praeceptione statutum nostrae
perennitatis abduxerit, ea secundum auctoritatem senatus consulti
claudiani vel legitima admonita conventione discedat vel, si complexui
monetarii putaverit inhaerendum, non ambigat se et liberis praeiudicaturam
et eius condicioni esse nectendam. nihilo minus autem et eas, quae
ante legem nostram monetariis videntur esse coniunctae, placuit
praedicto titulo conveniri scientes, nisi interdicta coniunctione
discesserint, mutasse se statum. (380 [379] mart. 14).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.20.10.1
Si qua vero originaria seu colona possessionis alienae, ignaro
domino seu sciente, monetario adsociabitur, ii conventi mox iuri
agrorum debitas personas retrahere festinent vel de cetero sciant
repetendi facultatem silentii sui coniventia perdidisse. (380 [379]
mart. 14).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.20.10.2
Sed ut monetario nullam necti volumus, ita et monetario patre susceptas
prohibemus extraneis copulari. dat. prid. id. mart. aquileiae post
consulatum auxoni et olybri. (380 [379] mart. 14).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.20.11
Idem aaa. trifolio comiti sacrarum largitionum. aeternam fiximus
legem, ne umquam bastagariis militiam vel suam deserere liceat vel
aliam subreptiva impetratione temptare. et tribuni, qui scientes
huiusmodi milites ad numerum receperint, per singulos bastagarios
singulas auri libras fisco cogantur inferre. et super hoc dedimus
litteras ad illustres magistros utriusque militiae. dat. viiii kal.
aug. heracleae richomere et clearcho conss. (384 iul. 24).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.20.12
Idem aaa. ad principium praefectum praetorio. si quis naviculam
functioni muricis et legendis conchyliis deputatam ausus fuerit
usurpare, duarum librarum auri illatione teneatur. dat. vi kal.
oct. aquileiae arcadio a. i et bautone conss. (385 sept. 26).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.20.13
Imppp. arcadius, honorius et theodosius aaa. filometori comiti
sacrarum largitionum. lotas in posterum sericoblattae ac metaxae
huiusmodi species inferri praecipimus; viginti librarum auri condemnatione
proposita his, qui scrinium canonum tractant, prioribus etiam eiusdem
officii, si statua caelestia a quoquam passi fuerint temerari. dat.
v kal. iul. constantinopoli arcadio a. vi et probo conss. (406 iun.
27).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.20.14
Imp. theodosius a. et valentinianus c. maximino comiti sacrarum
largitionum. murileguli, qui relicto adque despecto propriae condicionis
officio vetitis se infulis dignitatum et cingulis penitus denegatis
munisse dicuntur, ad propriae artis et originis vincla revocentur.
ab illis autem, qui rebus eorum videntur inhiasse, quos in sua origine
permanere et sollemnibus ministeriis inservire manifestum est, omnia,
quaecumque constiterit ex quocumque titulo possessa, antiquis possessoribus
restituantur. quod si alienigenae detentatores oneribus condicionis
externae maluerint subiacere quam restituere facultates, et futura
deinceps agnoscant munia sibi esse subeunda et de praeterito, si
qua ipsis possidentibus reliqua colliguntur, a semet ipsis sciant
sine aliqua excusatione solvenda. dat. xvii kal. nov. constantinopoli
victore cons. (424 oct. 16).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.20.15
Idem a. et caes. maximino comiti sacrarum largitionum. ii, qui
ex filiabus murilegulorum et alienae originis patribus sunt vel
fuerint procreati, iura maternae condicionis agnoscant. dat. viiii
kal. iun. theodosio a. xi et valentiniano caes. conss. (425 mai.
24).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.20.16
Impp. theodosius et valentinianus aa. acacio comiti sacrarum largitionum.
si quis ex corpore gynaeceariorum vel linteariorum sive linyfariorum
monetariorumve aut murilegulorum vel aliorum similium ad divinas
largitiones nexu sanguinis pertinentium voluerit posthac de suo
collegio liberari, non quoscumque nec facile in locum proprium,
freti dexterae triumphalis absolutione, substituant, sed eos, quos
omnibus idoneos modis sub ipsis quodammodo amplissimae tuae sedis
obtutibus adprobarint; ita tamen, ut is, qui ab huiusmodi condicione
iuxta formam caelitus datam beneficio principali fuerit absolutus,
universam generis sui prosapiam in functione memorati corporis permanentem
cum omnibus eius qui absolvitur rebus obnoxiam largitionibus sacris
futuram esse non dubitet. dat. vii kal. mar. constantinopoli dd.
nn. theodosio xii et valentiniano ii aa. conss. (426 febr. 23).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.20.17
Idem aa. valerio comiti sacrarum largitionum. placet, si conchyliolegulorum
filiae condicionis alienae nubserint viris, qui ex ipsis fuerint
procreati ab eo tempore nexum maternae adscriptionis agnoscant,
ex quo promulgatam super hoc cognoverint legem. de his vero, quos
ante eam natos esse constiterit, huiusmodi forma servetur, ut, sive
conchyliolegulorum seu adscriptorum progenies fuerit colonorum,
paternam tantum condicionem sequantur. si qui vero post legem aut
patre conchyliolegulo geniti probabuntur aut matre, memoratae adscriptioni
obnoxios se esse non ambigant. dat. x kal. april. constantinopoli
hierio et ardabure conss. (427 mart. 23).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.20.18
Idem aa. apollonio comiti sacrarum largitionum. quoniam trecentas
paene libras blattae sericae clandestina fucatione non sine laesae
maiestatis crimine coloratas et adaeratum conchylii non minimum
pondus patefactum est, quaestione prodente, quibus sollemniter artibus,
quibus consciis ac ministris metaxa cum privata fiscalis aequaliter
publico murice tinguebatur, purpurae nundinas, licet innumeris sint
constitutionibus prohibitae, recenti quoque interminatione vetamus;
et dispositione illustris memoriae synesii revocata, quae perperam
infirmata est ab illustris memoriae anysio, a quo subreptum nobis
est veritate celata, septimum de scrinio exceptorum, sextum de scrinio
canonum, quintum de scrinio tabulariorum ad bafia foenices per certum
tempus mitti praecipimus, ut fraus omnis eorum prohibeatur sollertia
timentium, ne quaesitis multo sudore stipendiis careant: etiam viginti
librarum auri condemnatione proposita. dat. viii id. mart. constantinopoli
isidoro et senatore conss. (436 mart. 8).
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.21.0. De vestibus holoveris et auratis.
--------------------------------------------------------------------------------
CTh.10.21.1
Impp. valentinianus et valens aa. archelao comiti sacrarum largitionum.
auratas ac sericas paragaudas auro intextas tam viriles quam muliebres
privatis usibus contexere conficereque prohibemus et in gynaeceis
tantum nostris fieri praecipimus. dat. v non. iul. nevioduni; acc.
xv kal. aug. marcianopoli valentiniano nob. p. et victore conss.
(369 iul. 18).
-------------------------------- |