Codice Teodosiano

IMPERATORIS THEODOSIANI CODEX

Liber Nonus

torna all'indice di Diritto Romano
http://www.gmu

CTh.9.1.0. De accusationibus et inscriptionibus
CTh.9.2.0. De exhibendis vel transmittendis reis
CTh.9.3.0. De custodia reorum
CTh.9.4.0. Si quis imperatori maledixerit
CTh.9.5.0. Ad legem iuliam maiestatis
CTh.9.6.0. Ne praeter crimen maiestatis servus dominum vel patronum libertus seu familiaris accuset
CTh.9.7.0. Ad legem iuliam de adulteriis
CTh.9.8.0. [=brev.9.5.0.] Si quis eam, cuius tutor fuerit, corruperit.
CTh.9.9.0. [=brev.9.6.0.] De mulieribus, quae se servis propriis iunxerunt.
CTh.9.10.0. Ad legem iuliam de vi publica et privata
CTh.9.11.0. [=brev.9.8.0.] De privati carceris custodia.
CTh.9.12.0. De emendatione servorum
CTh.9.13.0. [=brev.9.10.0.] De emendatione propinquorum.
CTh.9.14.0. Ad legem corneliam de sicariis
CTh.9.15.0. [=brev.9.12.0.] De parricidis.
CTh.9.16.0. De maleficis et mathematicis et ceteris similibus
CTh.9.17.0. De sepulchri violati
CTh.9.18.0. [=brev.9.14.0.] Ad legem Fabiam.
CTh.9.19.0. Ad legem corneliam de falso
CTh.9.20.0. Victum civiliter agere et criminaliter posse.
CTh.9.21.0. De falsa moneta
CTh.9.22.0. [=brev.9.18.0.] Si quis solidi circulum exteriorem inciderit vel adulteratum in vendendo subiecerit.
CTh.9.23.0. Si quis pecunias conflaverit vel mercandi causa transtulerit aut vetitas contrectaverit
CTh.9.24.0. De raptu virginum vel viduarum
CTh.9.25.0. De raptu vel matrimonio sanctimonialium virginum vel viduarum
CTh.9.26.0. Ad legem iuliam de ambitu
CTh.9.27.0. Ad legem iuliam repetundarum
CTh.9.28.0. De crimine peculatus
CTh.9.29.0. De his, qui latrones vel aliis criminibus reos occultaverint
CTh.9.30.0. Quibus equorum usus concessus est aut denegatus
CTh.9.31.0. Ne pastoribus dentur filii nutriendi
CTh.9.32.0. De nili aggeribus non corrumpendis
CTh.9.33.0. [=brev.9.23.0.] De his, qui plebem audent contra publicam colligere disciplinam.
CTh.9.34.0. De famosis libellis
CTh.9.35.0. De quaestionibus
CTh.9.36.0. [=brev.9.26.0.] Ut intra annum criminalis actio terminetur.
CTh.9.37.0. De abolitionibus
CTh.9.38.0. De indulgentiis criminum
CTh.9.39.0. [=brev.9.29.0.] De calumniatoribus.
CTh.9.40.0. De poenis
CTh.9.41.0. [=brev.9.31.0.] Ne sine iussu principis certis iudicibus liceat confiscare.
CTh.9.42.0. De bonis proscriptorum seu damnatorum
CTh.9.43.0. [=brev.9.33.0.] De sententiam passis et restitutis et liberis eorum.
CTh.9.44.0. De his, qui ad statuas confugiunt
CTh.9.45.0. De his, qui ad ecclesias confugiunt

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.1.0. De accusationibus et inscriptionibus

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.1.1 [=brev.9.1.1]

Imp. constantinus a. ad octavianum comitem hispaniarum. quicumque* clarissimae dignitatis virginem rapuerit, vel fines aliquos invaserit, vel in aliqua culpa seu crimine fuerit deprehensus, statim intra provinciam, in qua facinus perpetravit, publicis legibus subiugetur, neque super eius nomine ad scientiam nostram referatur, nec fori praescriptione utatur. omnem enim honorem reatus excludit, quum criminalis causa et non civilis res vel pecuniaria moveatur. dat. prid. non. dec. serdicae. acc. v. non. mart. cordubae, gallicano et basso coss.

interpretatio. quicumque* damnabile vel puniendum legibus crimen admiserit, non se dicat in foro suo, id est in loco, ubi habitat, debere pulsari: sed ubi crimen admissum est, ab eius loci iudicibus vindicetur, nec de eius persona ad principem referatur

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.1.2

Idem a. ad ianuarinum. quicumque ex eo die, quo reus fuerit in iudicio petitus, intra anni spatium noluerit adesse iudicio, res eius fisco vindicentur et si postea repertus nocens fuerit, deprehensus saeviori sententiae subiugetur. sed et si argumentis evidentibus et probatione dilucida innocentiam suam purgare suffecerit, nihilo minus facultates eius penes fiscum remaneant. dat. id. ianuar., acc. v kal. aug. corintho constantino a. v et licinio caes. conss. (319 ian. 13).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.1.3 [=brev.9.1.2]

Idem a. ad agricolanum..... quum ius evidens atque manifestum sit, ut intendendi criminis publici facultatem non nisi ex certis causis mulieres habeant, hoc est si suam suorumque iniuriam persequantur, observari antiquitus statuta oportet. neque enim fas est, ut passim mulieribus accusandi permissa facultas sit; alioquin in publicis olim quaestionibus interdum aut admissa probatio est aut accusantis auctoritas. patroni etiam causarum monendi sunt, ne respectu compendii feminas, securitate forsitan sexus in actionem illicitam proruentes, temere suscipiant. pp. v. id. febr. probiano et iuliano coss.

interpretatio. feminis nisi in sua suorumque causa quemquam accusare non liceat, quia susceptione alienarum causarum legibus prohibentur. advocati etiam commonendi sunt, ne contra leges suscipiant in alienis causis feminas litigare cupientes

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.1.4

Idem a. ad universos provinciales. si quis est cuiuscumque loci ordinis dignitatis, qui se in quemcumque iudicum comitum amicorum vel palatinorum meorum aliquid veraciter et manifeste probare posse confidit, quod non integre adque iuste gessisse videatur, intrepidus et securus accedat, interpellet me: ipse audiam omnia, ipse cognoscam et si fuerit comprobatum, ipse me vindicabo. dicat, securus et bene sibi conscius dicat: si probaverit, ut dixi, ipse me vindicabo de eo, qui me usque ad hoc tempus simulata integritate deceperit, illum autem, qui hoc prodiderit et comprobaverit, et dignitatibus et rebus augebo. ita mihi summa divinitas semper propitia sit et me incolumem praestet, ut cupio, felicissima et florente re publica. proposita xv kal. octob. nicomediae paulino et iuliano conss. (325 sept. 17).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.1.5 [=brev.9.1.3]

Idem a. ad maximum pf. u. quodam tempore admissum est, ut non subscriptio, sed professio criminis uno sermone ex ore fugiens tam accusatorem quam reum sub experiendi periculo de patria, de liberis, de fortunis, de vita denique dimicare cogeret. ideoque volumus, ut, remota professionis licentia ac temeritate, ad subscriptionis morem ordinemque criminatio referatur, ut iure veteri in criminibus deferendis omnes utantur, id est ut, sopita ira et per haec spatia mentis tranquillitate recepta, ad supremam actionem cum ratione veniant atque consilio. dat. xi. kal. iun. sirmio. acc. romae, constantino a. vii. et constantio c. coss.

interpretatio. si quis iratus crimen aliquod temere cuilibet obiecerit, convicium non est pro accusatione habendum, sed permisso tractandi spatio, id quod iratus dixit, per scripturam se probaturum esse fateatur. quod si fortasse resipiscens post iracundiam, quae dixit, iterare aut scribere fortasse noluerit, non ut reus criminis teneatur

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.1.6

Idem a. secundo praefecto praetorio. edi criminalia acta ut civilia iubemus, his videlicet, quorum salus ad discrimen vocatur, neque expectari deprecationem actorum neque arte accusatoris differri, ut de innocentia iudicantis adque aequitate consistat. dat. kal. decemb. ianuarino et iusto conss. (328 [362/3] dec. 1).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.1.7

Imp. constantius a. domitio leontio praefecto praetorio. ii, quos custodia delatae criminationis includit, intra unius mensis spatium audiantur inquisitione completa, ne, si delati criminis causam segnius iudicantis lenitudo distulerit, reciprocos poenae sortiatur incursus. dat. xv kal. novemb. urso et polemio conss. (338 oct. 18).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.1.8

Impp. valentinianus et valens aa. ad maximinum correctorem tusciae. non sinendum est, ut quisque negotii criminalis strepitu terreatur, nisi inscriptione conscribtus et exhibitionis iniuriam et rei condicionem sustineat. dat. xv kal. dec. remis, acc. florentiae gratiano nob. p. c. et dagalaifo conss. (366 nov. 17).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.1.9 [=brev.9.1.4]

Impp. valent. et valens aa. ad valerianum pf. u. non prius quemquam sinceritas tua ad tuae sedis examen iubebit adduci, quam solennibus satisfecerit, qui nititur fidem doloris asserere, quum iuxta formam iuris antiqui ei, qui coeperit arguere, aut vindicta proposita sit, si vera detulerit, aut supplicium, si fefellerit. dat. vii. kal. dec. remis, gratiano n. p. et dagalaipho coss.

interpretatio. tam civile negotium quam criminale accusationis professio manu accusatoris conscripta praecedat

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.1.10 [=brev.9.1.5]

Iidem aa. et grat. a. ad florianum comitem. post alia: ultra provinciae terminos accusandi licentia non progrediatur. oportet enim illic criminum iudicia agitari, ubi facinus dicitur admissum. peregrina autem iudicia praesentibus legibus coercemus. dat. v. id. nov. martianopoli, valentin. et valente iv. aa. coss.

interpretatio. criminum discussio ibi agitanda est, ubi crimen admissum est; nam alibi criminis reus prohibetur audiri

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.1.11 [=brev.9.1.6]

Iidem aaa. ad florianum comitem. post alia: nullus secundum iuris praescriptum, crimen, quod intendere proposuerit, exsequatur, nisi subeat inscriptionis vinculum. etenim qui alterius famam, fortunas, caput denique et sanguinem in iudicium devocaverit, sciat sibi impendere congruam poenam, si, quod intenderit, non probaverit etc. dat. v. id. nov. martianopoli, valentin. et valente iv. aa. coss.

interpretatio. nisi inscriptione celebrata per ordinem reum quemquam non fieri, nec ad iudicium exhiberi, quia sicut convictum poena constringit, ita et accusatorem, si non probaverit, quod obiecit

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.1.12 [=brev.9.1.7]

Iidem aaa. laodicio praesidi sardiniae. neganda est accusatis licentia criminandi, priusquam se crimine, quo premuntur, exuerint. nam sanctionum veterum conditores adimendam licentiam omnibus censuerunt in accusatores suos invidiosam dicendi vocem. nullam itaque obtineat in iudiciis auctoritatem periclitantium furor, qui si latius evagetur, ne ipse quidem cognitor tutus erit aut quaestionem securus agitabit, qui, exsequendo iuris severitatem, non potest illorum, quos punit, odium evitare. dat. prid. id. aug. carnunti, gratiano a. iii. et equitio v. c. coss.

interpretatio. non credendum est contra alios eorum confessioni, qui in criminibus accusantur, nisi se prius probaverint innocentes: quia periculosa est et admitti non debet rei adversus quemcumque* professio

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.1.13

Imppp. valens, gratianus et valentinianus aaa. ad senatum. post alia: provincialis iudex vel intra italiam, cum in eius disceptationem criminalis causae dictio adversum senatorem inciderit, intendendi quidem examinis et cognoscendi causas habeat potestatem, verum nihil de animadversione decernens integro non causae, sed capitis statu referat ad scientiam nostram vel ad inclytas potestates. referent igitur praesides et correctores, item consulares, vicarii quoque, proconsules de capite, ut diximus, senatorio negotii examine habito. referant autem de suburbanis provinciis iudices ad praefecturam sedis urbanae, de ceteris ad praefecturam praetorio. sed praefecto urbis cognoscenti de capite senatorum spectatorum maxime virorum iudicium quinquevirale sociabitur et de praesentibus et administratorum honore functis licebit adiungere sorte ductos, non sponte delectos. et cetera. lecta in senatu iii id. feb. valente v et valentiniano aa. conss. (376 febr. 11).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.1.14 [=brev.9.1.8]

Imppp. grat., valent. et theodos. aaa. ad marinianum vicarium hispaniae. qui vel internecivi exserit actionem vel crimen suspectae mortis intendit, non prius cuiuscumque* caput accusatione pulset, quam vinculo legis adstrictus pari coeperit poenae condicione* iurgare, ita ut etiam servos si quis crediderit accusandos, non prius ad miserorum tormenta veniatur, quam se accusator vinculo inscriptionis adstrinxerit. appetendorum enim causa servorum aut dispendium facultatum est aut poena dominorum. dat. vi. kal. iun. patavi, merobaude iterum et saturnino coss.

interpretatio. quicumque* alium de homicidii crimine periculosa vel capitali obiectione pulsaverit, non prius a iudicibus audiatur, quam se similem poenam, quam reo intendit, conscripserit subiturum: et si servos alienos accusandos esse crediderit, se simili inscriptione constringat, futurum ut supplicia innocentum servorum aut poena capitis sui aut facultatum amissione compenset

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.1.15 [=brev.9.1.9]

Iidem aaa. cynegio pf. p. concessum singuli universique cognoscant, non emendicatis suffragiis decretorum, sed lite suis nominibus instituta illustris et magnificae celsitudinis tuae adeundam potestatem, quoniam accusari unumquemque per alterum non oportet: videlicet ut iustitia et aequitate, qua notus es, in iudice punias, si innoxios verberavit, in officio, si fortasse conticuit, quod caedi decuriones innoxios non liceret. dat. prid. kal. mai. constantinopoli, arcadio a. i. et bautone coss.

interpretatio. in criminalibus causis vel obiectionibus per mandatum nullus accuset; nec si per rescriptum principis hoc potuerit impetrare. sed ipse, qui crimen intendit, praesens per se accuset, inscriptione praemissa. iudices autem puniendi sunt et damnandum officium, si fortasse tacuerint, si innocentem nisi praemissa inscriptione subdendum crediderint quaestioni

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.1.16

Idem aaa. extra provinciae terminos accusatori non erit licentia progredi, quia oportet illic criminum iudicia fieri, ubi facinus dicatur admissum. dat. iii kal. april. honorio nobilissimo puero et evodio conss. (386 mart. 30).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.1.17

Idem aaa. tatiano praefecto praetorio. post alia: tunc convenit potentiores viros adesse iudiciis, cum eorum praesentiam criminalis per inscriptionem causa deposcat. dat. xv kal. mar. mediolano valentiniano a. iiii et neoterio conss. (390 feb. 15).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.1.18 [=brev.9.1.10]

Impp. arcad. et honor. aa. ne diversorum criminum rei vel desidia iudicum vel quadam lenitatis ambitione per provincias detenti in carcere crudelius differantur, moneantur omnes iudices, productos e custodiis reos disceptationi debitae subdere et, quod leges suaserint, definire. dat. iii. non. aug. constantinopoli, arcadio iv. et honorio iii. aa. coss.

interpretatio. rei non multo tempore in carcere vel in custodia teneantur, sed celeriter aut innocentes absolvantur, aut si convicti fuerint criminosi, sententia puniantur

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.1.19pr. [=brev.9.1.11pr.]

Impp. honor. et theodos. aa. consulibus, praetoribus, tribunis plebis, senatui suo salutem dicunt. accusationis ordinem iam dudum legibus institutum servari iubemus, ut, quicumque* in discrimen capitis arcessitur, non statim reus, qui accusari potuit, aestimetur, ne subiectam innocentiam faciamus. sed quisquis ille est, qui crimen intendit, in iudicium veniat, nomen rei indicet et vinculum inscriptionis arripiat, custodiae similitudinem, habita tamen dignitatis aestimatione, patiatur, nec impunitam fore noverit licentiam mentiendi, quum calumniantes ad vindictam poscat similitudo supplicii.

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.1.19.1 [=brev.9.1.11.1]

Nemo sibi tamen obiectu cuiuslibet criminis blandiatur de se in quaestione confessus, veniam propter flagitia sperans adiuncti, vel communione criminis consortium personae superioris optans, aut inimici supplicio in ipsa supremorum suorum sorte sociandus, aut eripi se posse confidens studio aut privilegio nominati, quum veteris iuris auctoritas de se confessos ne interrogari quidem de aliorum conscientia sinat. nemo igitur de proprio crimine confitentem super conscientia scrutetur aliena nemo credat supplicia fugienti; commonitoriis secreto mandatis fidem penitus abnegamus etc. dat. viii. id. aug. ravennae, asclepiodoto et mariniano coss.

interpretatio. ante inscriptionem nemo efficitur criminosus: nam inscriptione per ordinem facta, tunc a iudice suscipiendus est reus et custodiae cum accusatore tradendus est, ea tamen ratione, ut tam accusati quam accusatoris dignitas aestimetur, et unumquemque ante discussionem ita iudex faciat custodiri, ut eorum natales aut dignitas patiuntur. sane his, qui crimina sua in quaestione confessi sunt, de aliis si dicere voluerint, a iudice non credatur, quia iure et legibus constitutum est, ut spontanea professione reus reum non faciat, neque illi de altero credatur, qui se criminosum esse confessus est

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.2.0. De exhibendis vel transmittendis reis

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.2.1

Imp. iulianus a. sallustio praefecto praetorio. ius senatorum et auctoritatem eius ordinis, in quo nos quoque ipsos esse numeramus, necesse est ab omni iniuria defendere. si quis ergo senator socius criminis insimulatus fuerit, ante causae cognitionem omni terrore calumniae, omni suspicionis molestia careat; vacuus sit prorsus et liber, antequam re convicta crimen agnoscat et exuat dignitatem. dat. non. feb. constantinopoli mamertino et nevitta conss. (362 febr. 5).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.2.2

Impp. valentinianus et valens aa. valentino consulari piceni. quisquis fuerit, quem crimen pulsat, quem negotium tangit, comprehensum eum iudex sub custodia constituat atque ita vel causae meritum vel personae qualitatem ad nos referat, vel, si longius fuerimus, ad illustres viros praefectos praetorio, sive ad magistros militum, si militaris fuerit persona, ne sub specie vel verae vel ementitae dignitatis facinora dilabantur. dabimus enim formam, quam unusquisque iudex sequetur in eo, qui reus fuerit inventus. interim ille, qui in suspicionem venerit negotii criminalis, cuiuscumque honoris esse dicatur, comprehensus ex officio non recedat. dat. xi kal. feb. mediolano valentiniano et valente aa. conss. (365 ian. 22).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.2.3

Imppp. gratianus, valentinianus et theodosius aaa. eutropio praefecto praetorio. nullus in carcerem, priusquam convincatur, omnino vinciatur. ex longinquo si quis est acciendus, non prius insimulanti adcommodetur adsensus quam sollemni lege se vinxerit et in poenam reciproci stilo trepidante recaverit. eique qui deducendus erit ad disponendas res suas componendosque maestos penates spatium coram loci iudice aut etiam magistratibus dierum xxx tribuatur, nulla remanente aput eum qui ad exhibendum missus est copia nundinandi. qui posteaquam ad iudicem venerit, adhibita advocatione ius debebit explorare quaesitum ac tamdiu pari cum accusatore fortuna retineri, donec reppererit cognitio celebrata discrimen. dat. iii kal. ian. constantinopoli gratiano v et theodosio i aa. conss. (380 dec. 30).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.2.4

Imppp. valentinianus, theodosius et arcadius aaa. drepanio proconsuli africae. neminem iudicio exhibendum esse praecipimus, nisi de cuius exhibitione iudex pronuntiaverit. dat. prid. non. feb. mediolano valentiniano a. iiii et neoterio conss. (390 febr. 4).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.2.5

Impp. honorius et theodosius aa. caeciliano praefecto praetorio. defensores civitatum, curatores, magistratus et ordines oblatos sibi reos in carcerem non mittant, sed in ipso latrocinio vel congressu violentiae aut perpetrato homicidio, stupro vel raptu vel adulterio deprehensos et actis municipalibus sibi traditos expresso crimine prosecutionibus arguentium cum his, a quibus fuerint accusati, mox sub idonea prosecutione ad iudicium dirigant. et cetera. dat. xii kal. feb. ravennae honorio viii et theodosio iii aa. conss. (409 ian. 21).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.2.6

Impp. honorius et theodosius aa. caeciliano praefecto praetorio. si quos praecepto iudicum praemisso inscriptionis vinculo reos factos adminiculum curiae propriae dirigere iussum fuerit, municipalibus actis interrogentur, an velint iuxta praeceptum triumphalis patris nostri xxx diebus sibi concessis sub moderata et diligenti custodia propter ordinationem domus propriae parandosque sibi sumptus in civitate residere. quod si fieri voluerint, hoc genus beneficii cupientibus non negetur: si vero dirigi velint, mox reos cum suis accusatoribus mittant nec ad arbitrium adversariorum in civitatibus retineri patiantur. et cetera. dat. xii kal. feb. ravennae honorio viii et theodosio iii aa. conss. (409 ian. 21).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.3.0. De custodia reorum

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.3.1pr.

Imp. constantinus a. ad florentium rationalem. in quacumque causa reo exhibito, sive accusator exsistat sive eum publicae sollicitudinis cura perduxerit, statim debet quaestio fieri, ut noxius puniatur, innocens absolvatur. quod si accusator aberit ad tempus aut sociorum praesentia necessaria videatur, id quidem debet quam celerrime procurari. interea vero exhibito non ferreas manicas et inhaerentes ossibus mitti oportet, sed prolixiores catenas, ut et cruciatio desit et permaneat fida custodia. nec vero sedis intimae tenebras pati debebit inclusus, sed usurpata luce vegetari et, ubi nox geminaverit custodiam, vestibulis carcerum et salubribus locis recipi ac revertente iterum die ad primum solis ortum ilico ad publicum lumen educi, ne poenis carceris perimatur, quod innocentibus miserum, noxiis non satis severum esse cognoscitur. (320 iun. 30).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.3.1.1

Illud etiam observabitur, ut neque his qui stratorum funguntur officio neque ministris eorum liceat crudelitatem suam accusatoribus vendere et innocentes intra carcerum saepta leto dare aut subtractos audientiae longa tabe consumere. non enim existimationis tantum, sed etiam periculi metus iudici imminebit, si aliquem ultra debitum tempus inedia aut quocumque modo aliquis stratorum exhauserit et non statim eum penes quem officium custodiae est adque eius ministros capitali poena subiecerit. dat. prid. cal. iul. serdicae constantino a. vi et constantino caes. conss. (320 iun. 30).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.3.2

Idem a. ad evagrium. si quis in ea culpa vel crimine fuerit deprehensus, quod dignum claustris carceris et custodiae squalore videtur, auditus aput acta, cum de admisso constiterit, poenam carceris sustineat atque ita postmodum eductus aput acta audiatur. ita enim quasi sub publico testimonio commemoratio admissi criminis fiet, ut iudicibus inmodice saevientibus freni quidam ac temperies adhibita videatur. dat. iii non. feb. heracleae constantino a. vii et constantio caes. conss. (326 febr. 3).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.3.3 [=brev.9.2.1]

Imp. constantius a. acyndino pf. p. quoniam unum carceris conclave permixtos secum criminosos includit, hac lege sancimus, ut, etiamsi poenae qualitas permixtione iungenda est, sexum tamen disparem diversa claustrorum habere tutamina iubeatur. dat. non. april. acyndino et proculo coss.

interpretatio. viri et mulieres, etiamsi criminis aequalitate iungantur, non tamen in unius carceris custodia teneantur

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.3.4

Impp. valentinianus et valens aa. ad valerianum vicarium hispaniarum. post alia: nullus ante carceris custodiae mancipetur, quam ab eo, qui in accusationem eius erupit, in codice publico sollemnia inscriptionis impleta sint. praelata litteris v. c. vicarii vi id. sep. veronae valentiniano et valente aa. conss. (365 sept. 8).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.3.5 [=brev.9.2.2]

Imppp. valent., valens et grat. aaa. ad probum pf. p. ad commentariensem receptarum personarum custodia observatioque pertineat, nec putet hominem abiectum atque vilem obiiciendum esse iudiciis, si reus condicione* aliqua fuerit elapsus. nam ipsum volumus eius poena consumi, cui obnoxius docebitur fuisse, qui fugerit. si vero commentariensis necessitate aliqua procul ab officio egerit, adiutorem eius pari iubemus invigilare cura, et eadem statuimus legis severitate constringi. dat. iii. kal. iul. contionaci, gratiano a. ii. et probo coss.

interpretatio. si de carcere reus fugerit, ab eo, cui est traditus, requiratur: qui si eum non potuerit praesentare, noverit negligens custos, illius se aut damnum aut poenam, qui fugerit, subiturum

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.3.6

Imppp. gratianus, valentinianus et theodosius aaa. eutropio praefecto praetorio. de his quos tenet carcer id aperta definitione sancimus, ut aut convictum velox poena subducat aut liberandum custodia diuturna non maceret. temperari autem ab innoxiis austera praeceptione sancimus et praedandi omnem segetem de neglegentia iudicum provinciarum ministris feralibus amputamus. nam nisi intra tricensimum diem semper commentariensis ingesserit numerum personarum, varietatem delictorum, clausorum ordinem aetatemque vinctorum, officium viginti auri libras aerario nostro iubemus inferre, iudicem desidem ac resupina cervice tantum titulum gerentem extorrem impetrata fortuna decem auri libris multandum esse censemus. dat. iii kal. ian. constantinopoli gratiano v et theodosio i aa. conss. (380 dec. 30).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.3.7 [=brev.9.2.3]

Impp. honor. et theodos. aa. caeciliano pf. p. post alia: iudices omnibus dominicis diebus productos reos e custodia carcerali videant et interrogent, ne his humanitas clausis per corruptos carcerum custodes negetur. victualem substantiam non habentibus faciant ministrari, libellis duabus aut tribus diurnis vel quot existimaverint, commentariensi decretis, quorum sumptibus* proficiant alimoniae pauperum quos ad lavacrum sub fida custodia duci oportet, mulcta iudicibus viginti librarum auri et officiis eorum eiusdem ponderis constituta, ordinibus quoque trium librarum auri mulcta proposita, si saluberrime statuta contempserint*. nec deerit antistitum christianae religionis cura laudabilis, quae ad observationem constituti iudicis hanc ingerat monitionem. dat. xii. kal. febr. ravenna, honorio viii. et theodos. iii. aa. coss.

interpretatio. omnibus dominicis diebus iudices sub fida custodia de carceribus reos educant, ut eis a christianis vel a sacerdotibus substantia vel alimonia praebeatur, et ad balneum praedictis diebus sub fida custodia religionis contemplatione ducantur. si qui iudices hoc implere neglexerint, poenam, quam lex ipsa constituit, cogantur implere

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.4.0. Si quis imperatori maledixerit

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.4.1

Imppp. theodosius, arcadius et honorius aaa. rufino praefecto praetorio. si quis modestiae nescius et pudoris ignarus improbo petulantique maledicto nomina nostra crediderit lacessenda ac temulentia turbulentus obtrectator temporum fuerit, eum poenae nolumus subiugari neque durum aliquid nec asperum sustinere, quoniam si id ex levitate processerit, contemnendum est, si ex insania, miseratione dignissimum, si ab iniuria, remittendum. unde integris omnibus ad nostram scientiam referatur, ut ex personis hominum dicta pensemus et, utrum praetermitti an exequi rite debeat, censeamus. dat. v id. aug. constantinopoli theodosio a. iii et abundantio v. c. conss. (393 aug. 9).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.5.0. Ad legem iuliam maiestatis

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.5.1pr.

Imp. constantinus a. ad maximum praefectum urbi. si quis alicui maiestatis crimen intenderit, cum in huiuscemodi re convictus minime quisquam privilegio dignitatis alicuius a strictiore inquisitione defendatur, sciat se quoque tormentis esse subdendum, si aliis manifestis indiciis accusationem suam non potuerit comprobare. cum eo, qui huius esse temeritatis deprehenditur, illum quoque tormentis subdi oportet, cuius consilio atque instinctu ad accusationem accessisse videbitur, ut ab omnibus conmissi consciis statuta vindicta possit reportari. (314 [320-323] ian. 1).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.5.1.1

In servis quoque vel libertis, qui dominos aut patronos accusare aut deferre temptaverint, professio tam atrocis audaciae statim in admissi ipsius exordio per sententiam iudicis comprimatur ac denegata audientia patibulo adfigatur. proposita kal. ianuar. volusiano et anniano conss. (314 [320-323] ian. 1).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.6.0. Ne praeter crimen maiestatis servus dominum vel patronum libertus seu familiaris accuset

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.6.1

Imppp. valens, gratianus et valentinianus aaa. ad maximum praefectum praetorio. cessent liberti capitalium criminum tumultu et nefariae delationis indiciis auctores libertatis incessere, ita ut tam nefandos conatus ferri aut ignium poena compescat. proposita id. mart. valente v et valentiniano aa. conss. (376 mart. 15).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.6.2 [=brev.9.3.1]

Imppp. valens, grat. et valent. aaa. ad maximum pf. p. quum accusatores servi dominis intonent, nemo iudiciorum exspectet eventum, nihil quaeri, nihil discuti placet, sed cum ipsis delationum libellis, cum omni scripturarum et meditati criminis apparatu nefandarum accusationum crementur auctores, excepto tamen appetitae maiestatis crimine, in quo etiam servis honesta proditio est: nam et hoc facinus tendit in dominos. dat. id. mart. valente v. et valentin. aa. coss.

interpretatio. servus dominum accusans non solum audiendus non est, verum etiam puniendus, nisi forte dominum de crimine maiestatis tractasse probaverit

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.6.3 [=brev.9.3.2]

Impp. arcad. et honor. aa. eutychiano pf. p. si quis ex familiaribus vel ex servis cuiuslibet domus cuiuscumque* criminis delator atque accusator emerserit, eius existimationem, caput atque fortunas petiturus, cuius familiaritati vel dominio inhaeserit, ante exhibitionem testium, ante examinatum iudicium, in ipsa expositione criminum atque accusationis exordio ultore gladio feriatur. vocem enim funestam intercidi oportet potius quam audiri. maiestatis crimen excipimus. dat. vi. id. nov. constantinopoli, caesario et attico coss.

interpretatio. si servus dominum aut amicus vel domesticus sive libertus patronum accusaverit vel detulerit cuiuslibet criminis reum, statim in ipso initio accusationis gladio puniatur: quia vocem talem exstingui volumus, non audiri, nisi forte dominum aut patronum de crimine maiestatis tractasse probaverit

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.6.4 [=brev.9.3.3]

Impp. honor. et theodos. aa. ad senatum. post alia: libertorum adversus patronos illicitas atque improbas voces poenae obiectione praecludimus, atque ita, ut non modo sponte prodire non audeant, sed ne vocati quidem in iudicium venire cogantur etc. dat. viii. id. aug. ravenna, asclepiodoto et mariniano coss.

interpretatio. liberti accusatores patronorum, ubi primum in accusationis vocem proruperint, puniantur

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.7.0. Ad legem iuliam de adulteriis

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.7.1 [=brev.9.4.1]

Imp. constantinus a. africano v. c. quae adulterium commisit, utrum domina cauponae an ministra fuerit, requiri debebit, et ita obsequio famulata servili, ut plerumque ipsa intemperantiae vina praebuerit; ut, si domina tabernae fuerit, non sit a vinculis iuris excepta, si vero potantibus ministerium praebuit, pro vilitate eius, quae in reatum deducitur, accusatione exclusa, liberi, qui accusantur, abscedant, quum ab his feminis pudicitiae ratio requiratur, quae iuris nexibus detinentur, hae autem immunes a iudiciaria severitate praestentur, quas vilitas vitae dignas legum observatione non credidit. dat. iii. non. febr. heracleae, constantino a. vii. et constantio c. coss.

interpretatio. tabernae domina, hoc est uxor tabernarii, si inventa fuerit in adulterio, accusari potest: si vero eius ancilla vel quae ministerium tabernae praebuit, in adulterio fuerit deprehensa, pro vilitate dimittetur. sed et ipsa tabernarii uxor, si tam vilis ministerii officium egerit et in adulterio fuerit deprehensa, accusari non potest a marito

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.7.2 [=brev.9.4.2]

Idem a. ad euagrium pf. p. quamvis adulterii crimen inter publica referatur, quorum delatio in commune omnibus sine aliqua legis interpretatione conceditur, tamen, ne volentibus temere liceat foedare connubia, proximis necessariisque personis solummodo placet deferri copiam accusandi, hoc est patri vel consobrino et consanguineo maxime fratri, quos verus dolor ad accusationem impellit. sed et his personis legem imponimus, ut crimen abolitione compescant. in primis maritum genialis tori vindicem esse oportet, cui quidem ex suspicione etiam ream coniugem facere, nec intra certa tempora inscriptionis vinculo contineri, veteres retro principes annuerunt. extraneos autem procul arceri ab hac accusatione censemus. nam etsi omne genus accusationis necessitas inscriptionis adstringat, nonnulli tamen proterve id faciunt et falsis contumeliis matrimonia deformant. pp. nicomediae vii. kal. mai., constantino a. vii. et constantio c. coss.

interpretatio. in adulterio extraneam mulierem nullus accuset, sed propinqui, ad quorum notam pertinet, hoc est frater germanus, frater patruelis, patruus et consobrinus, qui tamen ante inscriptionem, si accusata acquieverit, possunt per satisfactionem veniam promereri. reliqui ab accusatione prohibentur. maritis sane etiam ex suspicione accusare permissum est

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.7.3

Impp. constantius et constans aa. ad populum. cum vir nubit in feminam, femina viros proiectura quid cupiat, ubi sexus perdidit locum, ubi scelus est id, quod non proficit scire, ubi venus mutatur in alteram formam, ubi amor quaeritur nec videtur, iubemus insurgere leges, armari iura gladio ultore, ut exquisitis poenis subdantur infames, qui sunt vel qui futuri sunt rei. dat. prid. non. dec. mediolano, proposita romae xvii kal. ianuar. constantio iii et constante ii aa. conss. (342 dec. 4).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.7.4pr. [=brev.9.4.3pr.]

Imppp. grat., valent. et theodos. aaa. cynegio pf. p. in adulterii quaestione ab omni familia, non solum mariti, sed etiam uxoris, quae tamen tunc temporis domi fuerit, quo adulterium dicatur admissum, quaerendum est sine defensione cuiusquam.

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.7.4.1 [=brev.9.4.3.1]

Idem volumus, et si forte mulier marito mortis parasse insidias vel quolibet alio genere voluntatem occidendi habuisse inveniatur.

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.7.4.2 [=brev.9.4.3.2]

Parem etiam condicionem* in interrogatione mancipiorum servari volumus, si forte maritus eo modo insectetur uxorem. dat. iii. id. dec. constantinopoli, arcadio a. i. et bautone coss.

interpretatio. de adulterio uxorum mariti per tormenta familiae utriusque, hoc est suae et uxoris quaerere permittuntur; si tamen illo tempore, quo admissum dicitur, haec ipsa mancipia praesentia aut in eadem domo fuisse probantur. similiter et si mortem sibi ab uxore adultera maritus paratam fuisse conqueratur, utriusque familiae discussione quaeri licet. similiter etiam familiae utriusque poena quaerendum est, si maritus mortem uxori qualibet ratione paraverit

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.7.5 [=brev.9.4.4]

Imppp. valent., theodos. et arcad. aaa. cynegio pf. p. ne quis christianam mulierem in matrimonium iudaeus accipiat, neque iudaeae christianus coniugium sortiatur. nam si quis aliquid huius modi admiserit, adulterii vicem commissi huius crimen obtinebit, libertate in accusandum publicis quoque vocibus relaxata. dat. iii. id. mart. thessalonica, theodos. a. ii. et cynegio coss.

interpretatio. nec iudaeus christianam nec christianus iudaeam ducat uxorem. quod si fecerit, cuiuslibet accusatione velut in adulteros vindicetur

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.7.6 [=brev.9.4.5]

Iidem aaa. orientio vicario urbis romae. omnes, quibus flagitii usus est, virile corpus muliebriter constitutum alieni sexus damnare patientia (nihil enim discretum videntur habere cum feminis), huius modi scelus spectante populo flammis vindicibus expiabunt. pp. in foro traiani viii. id. aug., valentin. a. iv. et neoterio coss. haec lex interpretatione non indiget.

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.7.7 [=brev.9.4.6]

Imppp. theodos., arcad. et honor. aaa. rufino pf. p. adulterii accusatione proposita, praescriptiones civiles, quibus aut dos repeti fingitur, aut ex ratione aliqua debitum flagitatur, quae occurrere atque perstrepere examini consuerunt, iussimus sequestrari, nec earum obice aliquid negotio tarditatis afferri; sed accusatione fundata, hoc est quum, quo iure quove tempore actio fuerit intromissa, constiterit, discutiatur crimen, facti qualitas publicetur, quum et iurgia, quae magnitudine superant, praeponantur, et civilis actio criminali iure postponatur, idem tamen, quum competere coeperit, habitura momenti, dummodo non obsit examini. dat. vii. id. dec. constantinopoli, arcadio a. ii. et rufino coss.

interpretatio. quum adulterium maritus accusator obiecerit, dotis aut donationis repetitio conquiescat quia civilem repetitionem misceri criminali accusationi non oportet

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.7.8 [=brev.9.4.7]

Iidem aaa. rufino pf. p. si qui adulterii fuerint accusati et obtentu proximitatis intentata depulerint, per commemorationem necessitudinis fidem crimini derogando, dum existimatur non debere credi, quod allegatur, non potuisse committi, hi si postmodum in nuptias suas consortiumque convenerint, facinus illud, quo fuerint accusati, manifesta fide atque indiciis evidentibus publicabunt. unde si qui eius modi reperti fuerint, iussimus in eosdem severissime vindicari, et veluti convictum facinus confessumque puniri. dat. prid. non. dec. constantinopoli, theodos. a. iii. et abundantio v. c. coss.

interpretatio. qui in adulterio accusantur et se propinquitatis aut amicitiarum excusatione defenderint, si fortasse quolibet tempore secretum crimen publica coniunctione prodiderint, eos velut manifestos adulteros puniri placet

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.7.9

Idem aaa. gildoni comiti et magistro utriusque militiae per africam. si quis adulterii reus factus accusatoris mariti forum declinare temptaverit, in hoc non possit eludere, nec praerogativa militari defensetur, ibi confestim audiendus, ubi fuerit accusatus. dat. iii kal. ianuar. constantinopoli theodosio a. iii et abundantio conss. (393 dec. 30).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.8.0. [=brev.9.5.0.] Si quis eam, cuius tutor fuerit, corruperit.

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.8.1 [=brev.9.5.1]

Imp. constantinus a. ad bassum vicarium italiae. post alia: ubi puellae ad annos adultae aetatis accesserint et adspirare ad nuptias coeperint, tutores necesse habeant comprobare, quod puellae sit intemerata virginitas, cuius coniunctio postulatur. quod ne latius porrigatur, hic solus debet tutorem nexus adstringere, ut se ipsum probet ab iniuria laesi pudoris immunem. quod ubi constiterit, omni metu liber optata coniunctione frui debebit; officio servaturo, ut, si violatae castitatis apud ipsum facinus haereat, deportatione plectatur, atque universae eius facultates fisci viribus vindicentur, quamvis eam poenam debuerit sustinere, quam raptori leges imponunt. dat. prid. non. april. aquileia, constantino a. vi. et constantino c. coss.

interpretatio. ubi primum puellae sub tutore viventes ad annos pervenerint nuptiales, et quicumque* petitor accesserit, non prius puella iungatur, nisi virginitas illius, quod a tutore servata sit, fuerit approbata: nam si ab ipso tutore convincitur eius violata virginitas, statim exsilio deputetur, et res illius omnes fiscus usurpet

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.9.0. [=brev.9.6.0.] De mulieribus, quae se servis propriis iunxerunt.

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.9.1pr. [=brev.9.6.1pr.]

Imp. constantinus a. ad populum. si qua cum servo occulte rem habere detegitur, capitali sententiae subiugetur, tradendo ignibus verberone, sitque omnibus facultas crimen publicum arguendi, sit officio copia nuntiandi, sit etiam servo licentia deferendi, cui probato crimine libertas dabitur, quum falsae accusationi poena immineat.

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.9.1.1 [=brev.9.6.1.1]

Ante legem nupta tali consortio segregetur, non solum domo, verum etiam provinciae communione privata, amati abscessum defleat relegati.

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.9.1.2 [=brev.9.6.1.2]

Filii etiam, quos ex hac coniunctione habuerit, exuti omnibus dignitatis insignibus, in nuda maneant libertate, neque per se neque per interpositam personam quolibet titulo voluntatis accepturi aliquid ex facultatibus mulieris.

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.9.1.3 [=brev.9.6.1.3]

Successio autem mulieris ab intestato vel filiis, si erunt legitimi, vel proximis cognatisque deferatur vel ei, quem ratio iuris admittit, ita ut et quod ille, qui quondam amatus est, et quod ex eo suscepti filii quolibet casu in sua videntur habuisse substantia, dominio mulieris sociatum a memoratis successoribus vindicetur.

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.9.1.4 [=brev.9.6.1.4]

His ita omnibus observandis, et si ante legem decessit mulier vel amatus, quoniam vel unus auctor vitii censurae occurrit.

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.9.1.5 [=brev.9.6.1.5]

Sin vero iam uterque decessit, soboli parcimus, ne defunctorum parentum vitiis praegravetur; sint filii, sint potiores fratribus, proximis atque cognatis, sint relictae successionis heredes.

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.9.1.6 [=brev.9.6.1.6]

Post legem enim hoc committentes morte punimus. qui vero ex lege disiuncti clam denuo convenerint, congressus vetitos renovantes, hi servorum indicio vel speculantis officii vel etiam proximorum delatione convicti poenam similem sustinebunt. dat. iv. kal. iun. serdicae, constantino a. vii. et constantio c. coss.

interpretatio. si qua ingenua mulier servo proprio se occulte miscuerit, capitaliter puniatur. servus etiam, qui in adulterio dominae convictus fuerit, ignibus exuratur. in potestate habeat huius modi crimen quicumque* voluerit accusare. servi etiam aut ancillae, si de hoc crimine accusationem detulerint, audiantur: ea tamen ratione, ut si probaverint, libertatem consequantur, si fefellerint, puniantur. hereditas mulieris, quae se tali crimine maculaverit, vel filiis, si sunt ex marito suscepti, vel propinquis ex lege venientibus tribuatur

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.10.0. Ad legem iuliam de vi publica et privata

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.10.1 [=brev.9.7.1]

Imp. constantinus a. ad catulinum proconsulem africae. qui in iudicio manifestam detegitur commisisse violentiam, non iam relegatione aut deportatione insulae plectatur, sed supplicium capitale excipiat, nec interposita provocatione sententiam, quae in eum fuerit dicta, suspendat, quoniam multa facinora sub uno violentiae nomine continentur, quum aliis vim inferre tentantibus, aliis cum indignatione repugnantibus verbera caedesque crebro deteguntur admissae. unde placuit, si forte quis vel ex possidentis parte vel ex eius, qui possessionem temerare tentaverit, interemptus* sit, in eum supplicium exseri, qui vim facere tentavit et alterutri parti causam malorum praebuit. dat. xv. kal. mai. serdicae, gallicano et basso coss.

interpretatio. convictus in iudicio de evidenti violentiae crimine capite puniatur, nec sententiam iudicis qui damnatus est qualibet appellatione suspendat: et si fortasse homicidia ab utraque parte commissa fuerint, in illum vindicetur, qui ut alium per caedem expelleret, violenter ingressus est

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.10.2

Idem a. ad bassum praefectum urbi. si quis per violentiam alienum fundum invaserit, capite puniatur. et sive quis ex eius parte, qui violentiam inferre temptaverit, sive ex eius, qui iniuriam repulsaverit, fuerit occisus, eum poena adstringat, qui vi deicere possidentem voluerit. dat. vi id. mart. romae gallicano et basso conss. (317 mart. [?] 10).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.10.3 [=brev.9.7.2]

Iidem a. ad bassum pf. u. si quis ad se fundum vel quodcumque* aliud asserit pertinere, ac restitutionem sibi competere possessionis putat, civiliter super possidendo agat, aut impleta solennitate iuris crimen violentiae opponat, non ignarus, eam se sententiam subiturum, si crimen obiectum non potuerit comprobare, quam reus debet excipere. quod si omissa interpellatione vim possidenti intulerit, ante omnia violentiae causam examinari praecipimus, et in ea requiri, quis ad quem venerit possidentem, ut ei, quem constiterit expulsum, amissae possessionis iura reparentur, eademque protinus restituta violentus, poenae non immerito destinatus, in totius litis terminum differatur, ut, agitato negotio principali, si contra eum fuerit iudicatum, in insulam deportetur, bonis omnibus abrogatis. quod si pro eo, quem claruerit esse violentum, sententia proferetur, omnium rerum, de quibus litigatum est, media pars penes eum resideat, cetera fisci viribus vindicentur. pp. prid. non. oct. romae, constantino a. v. et licinio c. coss.

interpretatio. si quis adversarium suum ita apud iudicem crediderit accusandum, ut se asserat violentiam pertulisse, ad probationem rei eum convenit attineri: quod si probare non potuerit, quem dixerat violentum, eandem poenam suscipiat, quam ille, quem impetit, convictus potuisset excipere. de reliquo haec lex praetermittenda est, quia in quarto libro sub titulo unde vi, quae tamen temporibus posterior inventa est, habetur exposita

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.10.4pr. [=brev.9.7.3pr.]

Imppp. valent., theodos. et arcad. aaa. ad albinum pf. u. servos, qui fecisse violentiam confessionibus testium aut propriis docebuntur, si id inscio domino commiserint, postremo supplicio deditos luere perpetrata censemus. quod si illi metu atque exhortatione dominorum violentiam admiserint, palam est, secundum legem iuliam dominum infamem pronuntiandum loci aut originis propriae dignitate non uti, servos vero, quos furoribus talium paruisse constiterit, metallis per sententiam dedi. viles autem infamesque personae et hi, qui bis aut saepius violentiam perpetrasse convincentur, constitutionum divalium poena teneantur.

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.10.4.1 [=brev.9.7.3.1]

Iudicem vero nosse oportet, quod gravi infamia sit notandus, si violentiae crimen apud se probatum distulerit, omiserit vel impunitate donaverit aut molliore, quam praestituimus, poena perculerit. dat. prid. non. mart. mediolano, valentin. a. iv. et neoterio v. c. coss.

interpretatio. si servi inscio domino confessi vel convicti fuerint violentiam commisisse, addicti tormentis gravibus puniuntur. si vero iubentibus dominis violentiae crimen admiserint, domini, qui illicita praeceperunt, notantur infamia et nobilitatis vel honoris sui dignitatem tenere non possunt. servi autem, qui talibus dominorum furoribus paruerunt, in metallum detruduntur. ceterum non liceat iudicibus discussionem violentiae differre vel dimittere vel donare: qui si probaverint violentiam et non statim vindicaverint, noverint se periculum subituros. viles autem personae, quae bis aut frequenter admisisse violentiam comprobantur, constituta legibus poena supra scripta omnimodis feriantur

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.11.0. [=brev.9.8.0.] De privati carceris custodia.

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.11.1 [=brev.9.8.1]

Imppp. valent., theodos. et arcad. aaa. erytrio praefecto augustali. si quis posthac reum privato carceri destinarit, reus maiestatis habeatur. dat. prid. kal. mai. thessalonica, theodos. a. ii. et cynegio v. c. coss. ista lex interpretatione non indiget.

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.12.0. De emendatione servorum

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.12.1

Imp. constantinus a. ad bassum. si virgis aut loris servum dominus adflixerit aut custodiae causa in vincla coniecerit, dierum distinctione sive interpretatione depulsa nullum criminis metum mortuo servo sustineat. nec vero inmoderate suo iure utatur, sed tunc reus homicidii sit, si voluntate eum vel ictu fustis aut lapidis occiderit vel certe telo usus letale vulnus inflixerit aut suspendi laqueo praeceperit vel iussione taetra praecipitandum esse mandaverit aut veneni virus infuderit vel dilaniaverit poenis publicis corpus, ferarum vestigiis latera persecando vel exurendo admotis ignibus membra aut tabescentes artus atro sanguine permixta sanie defluentes prope in ipsis adegerit cruciatibus vitam linquere saevitia immanium barbarorum. dat. v id. mai. romae constantino a. v et licinio c. conss. (319 mai. 11).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.12.2 [=brev.9.9.1]

Imp. constantinus a. maximiliano macrobio... quoties verbera dominorum talis casus servorum comitabitur, ut moriantur, culpa nudi sunt, qui, dum pessima corrigunt, meliora suis acquirere vernulis voluerunt. nec requiri in huius modi facto volumus, in quo interest domini incolume iuris proprii habere mancipium, utrum voluntate occidendi hominis an vero simpliciter facta castigatio videatur. toties etenim dominum non placet morte servi reum homicidii pronuntiari, quoties simplicibus quaestionibus domesticam exerceat potestatem. si quando igitur servi plagarum correctione, imminente fatali necessitate, rebus humanis excedunt, nullam metuant domini quaestionem. dat. xiv. kal. mai. sirmio, constantino a. vii. et constantio c. coss.

interpretatio. si servus, dum culpam dominus vindicat, mortuus fuerit, dominus culpa homicidii non tenetur, quia tunc homicidii reus est, si occidere voluisse convincitur. nam emendatio non vocatur ad crimen

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.13.0. [=brev.9.10.0.] De emendatione propinquorum.

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.13.1 [=brev.9.10.1]

Impp. valent. et valens aa. ad senatum. in corrigendis minoribus pro qualitate delicti senioribus propinquis tribuimus potestatem, ut, quos ad vitae decora domesticae laudis exempla non provocant, saltem correctionis medicina compellat. neque nos in puniendis morum vitiis potestatem in immensum extendi volumus, sed iure patrio auctoritas corrigat propinqui iuvenis erratum et privata animadversione compescat. quod si atrocitas facti ius domesticae emendationis excedit, placet, enormis delicti reos dedi iudicum notioni. dat. prid. kal. dec. valentin. et valente aa. coss.

interpretatio. propinquis senioribus lege permittitur errorem vel culpas adolescentium propinquorum patria districtione corrigere, id est ut si verbis vel verecundia emendari non possint, privata districtione verberibus corrigantur. quod si gravior culpa fuerit adolescentis, quae privatim emendari non possit, in notitiam iudicis deferatur

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.14.0. Ad legem corneliam de sicariis

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.14.1 [=brev.9.11.1]

Imppp. valent., valens et grat. aaa. ad probum pf. p. si quis necandi infantis piaculum aggressus aggressave sit, erit capitale istud malum. pp. vii. id. febr. romae, gratiano a. iii. et equitio coss.

interpretatio. sive vir sive mulier infantem necaverit, rei homicidii teneantur

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.14.2 [=brev.9.11.2]

Imppp. valent., theodos. et arcad. aaa. ad provinciales. liberam resistendi cunctis tribuimus facultatem, ut quicumque* militum vel privatorum ad agros nocturnus populator intraverit, aut itinera frequentata insidiis aggressionis obsederit, permissa cuicumque* licentia, dignus illico supplicio subiugetur, ac mortem, quam minabatur, excipiat, et id, quod intendebat, incurrat. melius est enim occurrere in tempore, quam post exitum vindicari. vestram igitur vobis permittimus ultionem, et, quod serum est punire iudicio, subiugamus edicto. nullus parcat militi, cui obviari telo oporteat ut latroni. dat. kal. iul. tatiano et symmacho coss.

interpretatio. quoties ad faciendam rapinam aliquis aut iter agentem aut domum cuiuslibet nocturnus exspoliator aggreditur, huius modi personis, quae vim sustinent, damus etiam cum armis licentiam resistendi, et si pro temeritate sua occisus fuerit ille, qui venerit, mors latronis ipsius a nemine requiratur

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.14.3pr.

Impp. arcadius et honorius aa. eutychiano praefecto praetorio. quisquis cum militibus vel privatis, barbaris etiam scelestam inierit factionem aut factionis ipsius susceperit sacramenta vel dederit, de nece etiam virorum illustrium, qui consiliis et consistorio nostro intersunt, senatorum etiam, nam et ipsi pars corporis nostri sunt, cuiuslibet postremo qui nobis militat cogitarit, eadem enim severitate voluntatem sceleris qua effectum puniri iura voluerunt: ipse quidem utpote maiestatis reus gladio feriatur bonis eius omnibus fisco nostro addictis, filii vero eius, quibus vitam imperatoria specialiter lenitate concedimus, paterno enim deberent perire supplicio, in quibus paterni, hoc est hereditarii criminis exempla metuantur, a materna vel avita, omnium etiam proximorum hereditate ac successione habeantur alieni, testamentis extraneorum nihil capiant, sint perpetuo egentes et pauperes, infamia eos paterna semper comitetur, ad nullos umquam honores, nulla prorsus sacramenta perveniant, sint postremo tales, ut is perpetua egestate sordentibus sit et mors solacio et vita supplicio. (397 sept. 4).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.14.3.1

Denique iubemus etiam eos notabiles esse sine venia, qui pro talibus umquam aput nos intervenire temptaverint. (397 sept. 4).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.14.3.2

Ad filias sane eorum, quolibet numero fuerint, falcidiam tantum ex bonis matris, sive testata sive intestata defecerit, volumus pervenire, ut habeant ingrate potius filiae alimoniam quam integre emolumentum ac nomen heredis. mitior enim circa eas debet esse sententia, quas pro infirmitate sexus minus ausuras esse confidimus. (397 sept. 4).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.14.3.3

Emancipatio, quae a praedictis sive in filios post legem dumtaxat latam sive in filias fuerit collata, non valeat. (397 sept. 4).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.14.3.4

Dotes donationes, quarumlibet postremo rerum alienationes, quas ex eo tempore qualibet fraude vel iure factas esse constiterit, quo primum memorati de ineunda factione ac societate cogitaverint, nullius statuimus esse momenti. (397 sept. 4).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.14.3.5

Uxores sane praedictorum recuperatas dotes, si in ea condicione fuerint, ut, quae a viris titulo donationis acceperint, filiis debeant reservare, tempore quo ususfructus absumitur omnia ea fisco nostro se relicturas esse cognoscant, quae iuxta legem filiis debebantur: falcidia etiam ex his rebus filiabus tantum, non etiam filiis deputata. (397 sept. 4).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.14.3.6

Id, quod de praedictis eorumque filiis cavimus, etiam de satellitibus consciis ac ministris filiisque eorum simili severitate censemus. (397 sept. 4).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.14.3.7

Sane si quis ex his in exordio initae factionis studio verae laudis accensus ipse prodiderit factionem, et praemio a nobis et honore donabitur. is vero, qui usus fuerit factione, si vel sero, tamen incognita adhuc consiliorum arcana patefecerit, absolutione tantum ac venia dignus habebitur. dat. prid. non septemb. ancyrae caesario et attico conss. (397 sept. 4).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.15.0. [=brev.9.12.0.] De parricidis.

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.15.1 [=brev.9.12.1]

Imp. constantinus a. ad verinum vicarium africae. si quis in parentis aut filii aut omnino affectionis eius, quae nuncupatione parricidii continetur, fata properaverit, sive clam sive palam id fuerit enisus, neque gladio, neque ignibus, neque ulla alia solenni poena subiugetur, sed insutus culeo et inter eius ferales angustias comprehensus serpentum contuberniis misceatur et, ut regionis qualitas tulerit, vel in vicinum mare vel in amnem proiiciatur, ut omni elementorum usu vivus carere incipiat, ut ei coelum superstiti, terra mortuo auferatur. dat. xvi. kal. dec. licinio v. et crispo c. coss. acc. prid. id. mart. karthagine, constantino a. v. et licinio c. coss.

interpretatio. si quis patrem matrem, fratrem sororem, filium filiam aut alios propinquos occiderit, remoto omnium aliorum genere tormentorum, facto de coriis sacco, qui culeus nominatur, in quo quum missus fuerit, cum ipso etiam serpentes claudantur: et si mare vicinum non fuerit, in quolibet gurgite proiiciatur, ut tali poena damnatus nullo tempore obtineat sepulturam

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.16.0. De maleficis et mathematicis et ceteris similibus

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.16.1

Imp. constantinus a. ad maximum. nullus haruspex limen alterius accedat nec ob alteram causam, sed huiusmodi hominum quamvis vetus amicitia repellatur, concremando illo haruspice, qui ad domum alienam accesserit et illo, qui eum suasionibus vel praemiis evocaverit, post ademptionem bonorum in insulam detrudendo: superstitioni enim suae servire cupientes poterunt publice ritum proprium exercere. accusatorem autem huius criminis non delatorem esse, sed dignum magis praemio arbitramur. proposita kal. feb. romae constantino a. v et licinio caes. conss. (319 febr. 1 [sept.....]).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.16.2

Idem a. ad populum. haruspices et sacerdotes et eos, qui huic ritui adsolent ministrare, ad privatam domum prohibemus accedere vel sub praetextu amicitiae limen alterius ingredi, poena contra eos proposita, si contempserint legem. qui vero id vobis existimatis conducere, adite aras publicas adque delubra et consuetudinis vestrae celebrate sollemnia: nec enim prohibemus praeteritae usurpationis officia libera luce tractari. dat. id. mai. constantino a. v et licinio conss. (319 mai. 15).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.16.3 [=brev.9.13.1]

Imp. constantinus a. et c. ad bassum pf. p. eorum est scientia punienda et severissimis merito legibus vindicanda, qui magicis accincti artibus aut contra hominum moliti salutem aut pudicos ad libidinem deflexisse animos detegentur. nullis vero criminationibus implicanda sunt remedia humanis quaesita corporibus aut in agrestibus locis, ne maturis vindemiis metuerentur imbres aut ruentis grandinis lapidatione quaterentur, innocenter adhibita suffragia, quibus non cuiusque salus aut existimatio laederetur, sed quorum proficerent actus, ne divina munera et labores hominum sternerentur. dat. x. kal. iun. aquileia, crispo et constantino caess. coss.

interpretatio. malefici vel incantatores vel immissores tempestatum vel ii, qui per invocationem daemonum mentes hominum turbant, omni poenarum genere puniantur

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.16.4 [=brev.9.13.2]

Imp. constantius a. et iulianus c. ad populum. nemo haruspicem consulat aut mathematicum, nemo hariolum. augurum et vatum prava confessio conticescat. chaldaei ac magi et ceteri, quos maleficos ob facinorum magnitudinem vulgus appellat, nec ad hanc partem aliquid moliantur. sileat omnibus perpetuo divinandi curiositas. etenim supplicium capitis feret gladio ultore prostratus, quicumque* iussis obsequium denegaverit. dat. viii. kal. febr. mediolano, constantio a. ix. et iuliano caes. ii. coss.

interpretatio. quicumque* pro curiositate futurorum vel invocatorem daemonum vel divinos, quos hariolos appellant, vel haruspicem, qui auguria colligit, consuluerit, capite punietur

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.16.5

Idem a. ad populum. post alia: multi magicis artibus ausi elementa turbare vitas insontium labefactare non dubitant et manibus accitis audent ventilare, ut quisque suos conficiat malis artibus inimicos. hos, quoniam naturae peregrini sunt, feralis pestis absumat. dat. prid. non. decemb. mediolano constantio a. viiii et iuliano caes. ii conss. (357 dec. [?] 4).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.16.6

Idem a. ad taurum praefectum praetorio. etsi excepta tormentis sunt corpora honoribus praeditorum, praeter illa videlicet crimina, quae legibus demonstrantur, etsi omnes magi, in quacumque sint parte terrarum, humani generis inimici credendi sunt, tamen quoniam qui in comitatu nostro sunt ipsam pulsant propemodum maiestatem, si quis magus vel magicis contaminibus adsuetus, qui maleficus vulgi consuetudine nuncupatur, aut haruspex aut hariolus aut certe augur vel etiam mathematicus aut narrandis somniis occultans artem aliquam divinandi aut certe aliquid horum simile exercens in comitatu meo vel caesaris fuerit deprehensus, praesidio dignitatis cruciatus et tormenta non fugiat. si convictus ad proprium facinus detegentibus repugnaverit pernegando, sit eculeo deditus ungulisque sulcantibus latera perferat poenas proprio dignas facinore. dat. iii non. iul. arimini datiano et cereale conss. (358 iul. 5).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.16.7 [=brev.9.13.3]

Impp. valent. et valens aa. ad secundum pf. p. ne quis deinceps nocturnis temporibus aut nefarias preces aut magicos apparatus aut sacrificia funesta celebrare conetur. detectum atque convictum competenti animadversione mactari, perenni auctoritate censemus. dat. v. id. sept. divo ioviano a. et varroniano coss.

interpretatio. quicumque* nocturna sacrificia daemonum celebraverit vel incantationibus daemones invocaverit, capite puniatur

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.16.8

Idem aa. ad modestum praefectum praetorio. cesset mathematicorum tractatus. nam si qui publice aut privatim in die noctuque deprehensus fuerit in cohibito errore versari, capitali sententia feriatur uterque. neque enim culpa dissimilis est prohibita discere quam docere. dat. prid. id. decemb. constantinopoli valentiniano et valente aa. conss. (370? 373? dec. 12).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.16.9

Imppp. valentinianus, valens et gratianus aaa. ad senatum. haruspicinam ego nullum cum maleficiorum causis habere consortium iudico neque ipsam aut aliquam praeterea concessam a maioribus religionem genus esse arbitror criminis. testes sunt leges a me in exordio imperii mei datae, quibus unicuique, quod animo inbibisset, colendi libera facultas tributa est. nec haruspicinam reprehendimus, sed nocenter exerceri vetamus. dat. iiii kal. iun. treviris gratiano a. ii et probo conss. (371 mai. 29).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.16.10

Idem aaa. ad ampelium praefectum urbi. quia nonnulli ex ordine senatorio maleficiorum insimulatione adque invidia stringebantur, idcirco huiusmodi negotia urbanae praefecturae discutienda permisimus. quod si quando huiusmodi inciderit quaestio, quae iudicio memoratae sedis dirimi vel terminari posse non creditur, eos, quos negotii textus amplectitur, una cum gestis omnibus praesentibus adque praeteritis ad comitatum mansuetudinis nostrae sollemni observationi transmitti praecipimus. dat. viii id. dec. gratiano a. ii et probo conss. (371 dec. 6).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.16.11

Imppp. valentinianus, theodosius et arcadius aaa. albino praefecto urbi. quicumque maleficiorum labe pollutum audierit deprehenderit occupaverit, ilico ad publicum protrahat et iudiciorum oculis communis hostem salutis ostendat. quod si quisquam ex agitatoribus seu ex quolibet alio genere hominum contra hoc interdictum venire temptaverit aut clandestinis suppliciis etiam manifestum reum malificae artis suppresserit, ultimum supplicium non evadat geminae suspicionis obnoxius, quod aut publicum reum, ne facinoris socios pulicaret, severitati legum et debitae subtraxerit quaestioni aut proprium fortassis inimicum sub huius vindictae nomine consilio atrociore confecerit. dat. xvii kal. sept. romae timasio et promoto conss. (389 aug. 16).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.16.12

Impp. honorius et theodosius aa. caeciliano praefecto praetorio. mathematicos, nisi parati sint codicibus erroris proprii sub oculis episcoporum incendio concrematis catholicae religionis cultui fidem tradere numquam ad errorem praeteritum redituri, non solum urbe roma, sed etiam omnibus civitatibus pelli decernimus. quod si hoc non fecerint et contra clementiae nostrae salubre constitutum in civitatibus fuerint deprehensi vel secreta erroris sui et professionis insinuaverint, deportationis poenam excipiant. dat. kal. feb. ravennae honorio viii et theodosio iii aa. conss. (409 febr. 1).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.17.0. De sepulchri violati

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.17.1

Imp. constantius a. ad titianum praefectum urbi. si quis in demoliendis sepulchris fuerit adprehensus, si id sine domini conscientia faciat, metallo adiudicetur; si vero domini auctoritate vel iussione urgetur, relegatione plectatur. et si forte detractum aliquid de sepulchris ad domum eius villamque pervectum post hanc legem repperietur, villa sive domus aut aedificium quodcumque erit fisci viribus vindicetur. dat. vii kal. iul. mediolano acindyno et proculo conss. (340 iun. 25).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.17.2pr.

Idem a. ad limenium praefectum praetorio. factum solitum sanguine vindicari multae inflictione corrigimus atque ita supplicium statuimus in futurum, ut nec ille absit a poena, qui ante commisit. universi itaque, qui de monumentis columnas vel marmora abstulerunt vel coquendae calcis gratia lapides deiecerunt, ex consulatu scilicet dalmatii et zenofili, singulas libras auri per singula sepulchra fisci rationibus inferant investigati per prudentiae tuae iudicium. eadem etiam poena, qui dissiparunt vel ornatum minuerunt, teneantur et qui posita in agris suis monumenta calcis coctoribus vendiderunt una cum his, qui ausi sunt comparare - quidquid enim attingi nefas est, non sine piaculo comparatur - sed ita, ut ab utroque una libra postuletur. sed si ex praecepto iudicum monumenta deiecta sunt, ne sub specie publicae fabricationis poena vitetur, eosdem iudices iubemus hanc multam agnoscere; nam ex vectigalibus vel aliis titulis aedificare debuerunt. quod si aliquis multam metuens sepulchri ruinas terrae congestione celaverit et non intra statutum ab excellentia tua tempus confessus sit, ab alio proditus duas auri libras cogatur inferre. qui vero libellis datis a pontificibus impetrarunt, ut reparationis gratia labentia sepulchra deponerent, si vera docuerunt, ab illatione multae separentur: at si in usum alium depositis abusi sunt, teneantur poena praescripta. (349 mart. 28).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.17.2.1

Hoc in posterum observando, ut in provinciis locorum iudices. in urbe roma cum pontificibus tua celsitudo inspiciat, si per sarturas succurrendum sit alicui monumento, ut ita demum data licentia tempus etiam consummando operi statuatur. (349 mart. 28).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.17.2.2

Quod si aliquis contra sanctionem clementiae nostrae sepulchrum laesurus attigerit, xx libras auri largitionibus nostris cogatur inferre. locorum autem iudices si haec observare neglexerint, non minus nota quam statuta in sepulchrorum violatores poena grassetur. dat. v kal. april. limenio et catullino conss. (349 mart. 28).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.17.3

Idem a. et iulianus caes. ad orfitum. quosdam comperimus lucri nimium cupidos sepulchra subvertere et substantiam fabricandi ad proprias aedes transferre. ii detecto scelere animadversionem priscis legibus definitam subire debebunt. proposita in foro traiani constantio a. viii et iuliano caes. conss. (356.....).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.17.4

Idem a. ad populum. qui aedificia manium violant, domus ut ita dixerim defunctorum, geminum videntur facinus perpetrare, nam et sepultos spoliant destruendo et vivos polluunt fabricando. si quis igitur de sepulchro abstulerit saxa vel marmora vel columnas aliamve quamcumque materiam fabricae gratia sive id fecerit venditurus, decem pondo auri cogatur inferre fisco: sive quis propria sepulchra defendens hanc in iudicium querellam detulerit sive quicumque alius accusaverit vel officium nuntiaverit. quae poena priscae severitati accedit, nihil enim derogatum est illi supplicio, quod sepulchra violantibus videtur impositum. huic autem poenae subiacebunt et qui corpora sepulta aut reliquias contrectaverint. dat. id. iun. mediolano constantio a. viiii et iuliano caes. ii conss. (357 [356] iun. 13).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.17.5pr.

Imp. iulianus a. ad populum. pergit audacia ad busta diem functorum et aggeres consecratos, cum et lapidem hinc movere et terram sollicitare et cespitem vellere proximum sacrilegio maiores semper habuerint. sed et ornamenta quidam tricliniis aut porticibus auferunt de sepulchris. quibus primis consulentes, ne in piaculum incidant contaminata religione bustorum, hoc fieri prohibemus poena manium vindice cohibentes. (363 febr. 12).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.17.5.1

Secundum illud est, quod efferri cognovimus cadavera mortuorum per confertam populi frequentiam et per maximam insistentium densitatem; quod quidem oculos hominum infaustis incestat aspectibus. qui enim dies est bene auspicatus a funere aut quomodo ad deos et templa venietur? ideoque quoniam et dolor in exsequiis secretum amat et diem functis nihil interest, utrum per noctes an per dies efferantur, liberari convenit populi totius aspectus, ut dolor esse in funeribus, non pompa exsequiarum nec ostentatio videatur. dat. prid. id. feb. antiochiae iuliano a. iiii et sallustio conss. (363 febr. 12).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.17.6

Imppp. gratianus, valentinianus et theodosius aaa. pancratio praefecto urbi. omnia quae supra terram urnis clausa vel sarcofagis corpora detinentur, extra urbem delata ponantur, ut et humanitatis instar exhibeant et relinquant incolarum domicilio sanctitatem. quisquis autem huius praecepti neglegens fuerit adque aliquid tale ab huius interminatione praecepti ausus fuerit moliri, tertia in futurum patrimonii parte multetur. officium quoque, quod tibi paret, quinquaginta librarum auri affectum despoliatione maerebit. ac ne alicuius fallax et arguta sollertia ab huius se praecepti intentione subducat atque apostolorum vel martyrum sedem humandis corporibus aestimet esse concessam, ab his quoque, ita ut a reliquo civitatis, noverint se atque intellegant esse submotos. dat. iii kal. aug. heracleae eucherio et syagrio conss. (381 iul. 30).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.17.7

Idem aaa. cynegio praefecto praetorio. humatum corpus nemo ad alterum locum transferat; nemo martyrem distrahat, nemo mercetur. habeant vero in potestate, si quolibet in loco sanctorum est aliquis conditus, pro eius veneratione quod martyrium vocandum sit addant quod voluerint fabricarum. dat. iiii kal. mart. constantinopoli honorio n. p. et evodio conss. (386 febr. 26).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.18.0. [=brev.9.14.0.] Ad legem Fabiam.

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.18.1 [=brev.9.14.1]

Imp. constantinus a. ad domitium celsum vicarium africae. plagiarii, qui viventium filiorum miserandas infligunt parentibus orbitates, metalli poena cum ceteris ante cognitis suppliciis tenebantur. si quis tamen eiusmodi reus fuerit oblatus, posteaquam super crimine patuerit, servus quidem vel libertate donatus bestiis primo quoque munere obiiciatur, liber autem sub hac forma in ludum detur gladiatorium, ut, antequam aliquid faciat, quo se defendere possit, gladio consumatur. eos autem, qui pro hoc crimine iam in metallum dati sunt, numquam* revocari praecipimus. dat. kal. aug. constantino a. iv. et licinio iv. coss.

interpretatio. hi, qui filios alienos furto abstulerint et ubicumque* transduxerint, sive ingenui sive servi sint, morte puniantur

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.19.0. Ad legem corneliam de falso

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.19.1pr. [=brev.9.15.1pr.]

Imp. constantinus a. mechilio hilariano correctori lucaniae et brittiorum. si quis decurio testamentum vel codicillos aut aliquam deficientis scripserit voluntatem, vel conscribendis publicis privatisque instrumentis praebuerit officium, si falsi quaestio moveatur, decurionatus honore seposito, quaestioni, si ita poposcerit causa, subdatur. sed non statim desinit esse decurio, qui in huius modi facto fuerit deprehensus. quantum enim ad municipales pertinet necessitates, decurio permanet; quantum ad rem gestam et veritatem reserandam, uti decurionatus honore non poterit.

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.19.1.1 [=brev.9.15.1.1]

Nec vero is, qui ante fuerit tabellio, ad eludendam quaestionem super his, quae ante conscripsit, factus decurio defendi hac poterit dignitate, quoniam scripturae veritas, si res poposcerit, per ipsum debet probari auctorem. dat. iii. kal. febr. acc. kal. aug. sabino et rufino coss.

interpretatio. si quis curialis voluntatem morientis aut quodlibet publicum documentum scripserit, et de falsitate accusatur, seposita primitus dignitate, si necesse fuerit, subdatur examini: qui si convincitur, a curia non expelletur, sed curiae dignitate privabitur, id est ut honoratus esse non possit. tabellio vero, qui amanuensis nunc vel cancellarius dicitur, etiamsi ad curiae pervenerit dignitatem, si de falsitate accusatus fuerit aut convictus, subdatur examini, ut per ipsum, per quem confecta est, scripturae veritas approbetur

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.19.2pr.

Imp. constantinus a. ad maximum praefectum urbi. cum in praeterito is mos in iudiciis servaretur, ut prolatis instrumentis, si ea falsa quis diceret, a sententia iudex civilis controversiae temperaret eoque contingeret, ut imminens accusatio nullis clausa temporibus petitorem possessoremve deluderet, commodum duximus, ut, etsi alteruter litigantium falsi strepitum intulisset, petitori tamen possessorive momentum prolatorum instrumentorum conferret auctoritas, ut tunc civili iurgio terminato secunda falsi actio subderetur. (326 [320] mart. 25).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.19.2.1

Volumus itaque, ut primum cesset inscriptio. sed ubi falsi examen inciderit, tunc ad morem pristinum quaestione civili per sententiam terminata acerrima fiat indago argumentis testibus scripturarum collatione aliisque vestigiis veritatis. nec accusatori tantum quaestio incumbat nec probationis ei tota necessitas indicatur, sed inter utramque personam sit iudex medius nec ulla quae sentiat interlocutione divulget, sed tamquam ad imitationem relationis, quae solum audiendi mandat officium, praebeat notionem, postrema sententia quid sibi liqueat proditurus. (326 [320] mart. 25).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.19.2.2

Ultimum autem finem strepitus criminalis, quem litigantem disceptantemque fas non sit excedere, anni spatio limitamus, cuius exordium testatae aput iudicem competentem actionis nascetur auspicium: capitali post probationem supplicio, si id exigat magnitudo commissi, vel deportatione ei qui falsum commiserit imminente. proposita viii kal. april. in foro traiani constantino a. vii et constantio c. conss. (326 [320] mart. 25).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.19.3

Impp. valentinianus et valens aa. ad festum proconsulem africae. serenitas nostra prospexit inde caelestium litterarum coepisse imitationem, quod his apicibus tuae gravitatis officium consultationes relationesque complectitur, quibus scrinia nostrae perennitatis utuntur. quam ob rem istius sanctionis auctoritate praecipimus, ut posthac magistra falsorum consuetudo tollatur et communibus litteris universa mandentur, quae vel de provincia fuerint scribenda vel a iudice, ut nemo stili huius exemplum aut privatim sumat aut publice. dat. v id. iun. treviris lupicino et iovino conss. (367 iun. [?] 9).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.19.4pr. [=brev.9.15.2pr.]

Imppp. valens, grat. et valent. aaa. ad maximinum pf. p. damus copiam iurgantibus, si apud iudicem proferatur scriptura, de qua oritur aliqua disputatio, spatium ut habeat, qui perurgeat, profitendi, utrum de falso criminaliter, an de scripturae fide statuat civiliter experiri.

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.19.4.1 [=brev.9.15.2.1]

Quod si expetens vindictam falsi crimen intenderit, erit in arbitrio iudicantis, an eum sinat etiam sine inscriptione certare. iudicis enim potestati committi oportet, ut de eo, qui obiecta non probaverit, sumat propositum antiquo iure supplicium. rationi quoque huius modi plenissime suffragatur antiquitas, quae nequissimos homines et argui voluit et coerceri legibus variis, cornelia de veneficiis, sicariis, parricidiis, iulia de adulteris ambitusve criminibus, ceterisve ita promulgatis, ut possit etiam sine inscriptione cognosci, poena tamen accusatorem etiam sine solennibus occuparet. de qua re et divus antoninus rescripsisse docetur, id in iudicis potestate constituens, quod nosmet in legibus iusseramus. removebitur itaque istius lenitate rescripti praecepti superioris austeritas, ut, si quis deinceps tabulas testamenti, chirographa testationesque, nec non etiam rationes privatas vel publicas, pacta et epistolas vel ultimas voluntates, donationes, venditiones vel si quid prolatum aliud insimulare conabitur, habeat, praetermissis solennibus, accusandi facultatem, pro iudicis motu sententiam relaturus.

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.19.4.2 [=brev.9.15.2.2]

Civiles autem inquisitiones inter utrasque confligentium partes aequali motu ingruit et recurrit humanitas, quum is, qui praeerit quaestioni, intentiones falsas aut conficta crimina ex legibus poenis competentibus possit ulcisci. pp. romae xvi. kal. mai., valente v. et valentin. aa. coss.

interpretatio. de falso potest et criminaliter et civiliter agi. civiliter, quum aliquis quibuslibet scripturis non falsi crimen obiecerit, sed veritatem scripturae se velle quaerere dicit. nam si ad iudicem venerit accusator, et falsi crimen intenderit, iudex tribuat accusatori spatium, ut deliberet, utrum criminaliter agere an civiliter velit. qui si reversus ad iudicem in obiecto falsitatis crimine perseveraverit, in potestate iudicis erit, utrum inscriptionem celebrari velit, an obiectum crimen sine inscriptione discutere. quod quum iudex de obiectione falsitatis audierit, seu inscriptione habita seu omissa, aut in accusatum, si falsitas approbatur, aut in accusatorem, si falso obiecerit, proferatur, ex lege sententia

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.20.0. Victum civiliter agere et criminaliter posse.

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.20.1 [=brev.9.16.1]

Imppp. valens, grat. et valent. aaa. ad antonium pf. p. a plerisque prudentium generaliter definitum est, quoties de re familiari et civilis et criminalis competit actio, utraque licere experiri, nec si civiliter fuerit actum, criminalem posse consumi. sic denique et per vim possessione deiectus, si de ea recuperanda interdicto unde vi erit usus, non prohibetur tamen etiam lege iulia de vi publico iudicio instituere accusationem; et suppresso testamento quum ex interdicto de tabulis exhibendis fuerit actum, nihilo minus ex lege cornelia testamentaria poterit crimen inferri; et quum libertus se dicit ingenuum, tam de operis civiliter quam etiam lege visellia criminaliter poterit perurgeri. quo in genere habetur furti actio et legis fabiae constitutum. et quum una excepta sit causa de moribus, sexcenta alia sunt, quae enumerari non possunt, ut, quum altera prius actio intentata sit, per alteram, quae supererit, iudicatum liceat retractari. qua iuris definitione non ambigitur, etiam falsi crimen, de quo civiliter iam actum est, criminaliter esse repetendum. dat. prid. id. ian. treviris, valente vi. et valentin. ii. aa. coss.

interpretatio. sunt causae permixtae, civiles pariter et criminales; et possunt hae causae ita dividi, ut prius civilis, deinde criminalis agatur, si voluerit accusator: ita ut si quis de re sua fuerit violenter expulsus, et rem ablatam civili primitus maluerit actione repetere, momentum sibi restitui petat, et si de eius proprietate is, qui expulsus est, civiliter fuerit superatus, criminali postmodum actione servata, recepto primitus momento, potest postmodum impetere violentum. de testamento etiam, si quis commendatum a testatore testamentum in fraudem heredis fortasse suppresserit, et id heres scriptus iudicio restitui petit, testamento per iudicium momenti beneficio restituto, potest postmodum de suppresso testamento criminalem proponere actionem. et reliquis similibus causis similis actio tribuatur

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.21.0. De falsa moneta

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.21.1

Imp. constantinus a. ad verinum. quicumque adulterina fecerit numismata, poenam pro discretione sexus et condicionis suae diversitate sustineat, hoc est ut, si decurio vel decurionis sit filius, exterminatus genitali solo ad quamcumque in longinquo positam civitatem sub perpetui exilii condicione mittatur ac super facultatibus eius ad nostram scientiam referatur; si plebeius, ut rebus amissis perpetuae damnationi dedatur; si servilis condicionis, ultimo supplicio subiugetur. dat. et pp. xv kal. april. constantino a. v. et licinio caes. conss. (319 mart. 18).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.21.2pr.

Idem a. ad ianuarinum. quoniam nonnulli monetarii adulterinam monetam clandestinis sceleribus exercent, cuncti cognoscant necessitatem sibi incumbere huiusmodi homines inquirendi, ut investigati tradantur iudiciis, facti conscios per tormenta ilico prodituri ac sic dignis suppliciis addicendi. (321 nov. 20).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.21.2.1

Accusatoribus etiam eorum immunitatem permittimus, cuius modus, quoniam dispar census est, a nobis per singulos statuetur. servos etiam, qui hoc detulerint, civitate romana donamus, ut eorum domini pretium a fisco percipiant. (321 nov. 20).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.21.2.2

Si quis autem militum huiusmodi personam susceptam de custodia exire fecerit, capite puniatur. (321 nov. 20).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.21.2.3

Appellandi etiam privato licentia denegetur; si vero miles aut promotus huiusmodi crimen incurrerit, super eius nomine et gradu ad nos referatur. (321 nov. 20).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.21.2.4

Si dominum fundi vel domus conscium esse probabitur, deportari eum in insulam oportebit, cunctis eius rebus protinus confiscandis; si vero eo ignaro crimen commissum est, possessionem aut domum debet amittere, in qua id scelus admissum est. actor fundi vel servus vel incola vel colonus, qui hoc ministerium praebuit, cum eo qui fecit supplicio capitali plectetur, nihilo minus fundo vel domo fisci viribus vindicanda. (321 nov. 20).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.21.2.5

Quod si dominus ante ignorans, ut primum repperit, scelus prodidit perpetratum, minime possessio vel domus ipsius proscriptionis iniuriae subiacebit, sed auctorem ac ministrum poena capitalis excipiet. dat. xii kal. dec. romae crispo ii et constantino ii cc. conss. (321 nov. 20).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.21.3

Idem a. ad tertullum proconsulem africae. si quis nummum falsa fusione formaverit, universas eius facultates fisco addici praecipimus, atque ipsum severitate legitima coherceri, ut in monetis tantum nostris cudendae pecuniae studium frequentetur. dat. prid. non. iul. mediolano constantino a. vii et constantio caes. conss. (326 iul. 6).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.21.4pr.

Idem a. helpidio. pridem statutum fuit, ut, si ignorante quoque domino in fundo eius vel domo figuratus clam nummus cuderetur, sedem flagitii suo fiscus dominio vindicaret. nunc discretionem fieri placet, ut, si dominus in proximo constitutus sit, cuius incuria vel neglegentia punienda est, praeceptum prius valeat, sin vero longissime ab ea domo vel possessione afuerit, nullum sustineat detrimentum. (329 mai. 4).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.21.4.1

Viduas autem ac pupillos speciali dignos indulgentia credidimus, ut viduae nec in proximo constitutae domo sua vel possessione careant, si nulla aput ipsas tam gravis conscientiae noxa resideat, pupilli vero etiam si conscii fuerint, nullum sustineant detrimentum, quia aetas eorum, si tamen fuerint impuberes, quid videat ignorat. tutores tamen eorum si in proximo sint, quoniam ignorare eos, quid in re pupilli geritur, non oportet, haec poena expectabit, ut ex rebus eorum, si idonei fuerint, tantum fisco inferatur, quantum pupillo fuerat auferendum. quibus ita emendatis in omnibus capitulis lex pridem lata servabitur. dat. iiii non. mai. constantino a. viii et constantio iiii conss. (329 mai. 4).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.21.5 [=brev.9.17.1]

Imp. constantius a. leontio pf. p. praemio accusatoribus proposito, quicumque* solidorum adulter potuerit reperiri vel a quoquam fuerit publicatus, illico, omni dilatione summota, flammarum exustionibus mancipetur. dat. xii. kal. mart. antiochiae, placido et romulo coss.

interpretatio. praemium accipiat, quicumque* adulterum monetarium prodiderit, et is, qui prodiius est, si de monetae adulteratione convictus fuerit, ignibus concremetur

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.21.6

Idem a. limenio praefecto praetorio. comperimus nonnullos flaturarios maiorinam pecuniam non minus criminose quam crebre separato argento ab aere purgare. si quis igitur post haec fuerit in hac machinatione deprehensus, capitaliter se fecisse cognoscat, verum et eos, qui domum agrumque praebuerint, relatis in largitionibus facultatibus esse plectendos: nostra scilicet super eorum nominibus edocenda clementia. proposita prid. id. feb. limenio et catullino conss. (349 febr. 12).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.21.7

Imppp. valentinianus, valens et gratianus aaa. ad archelaum comitem sacrarum largitionum. quidquid ex auro hominum privatorum in monetis publicis reppereris figuratum, id omne nostris scias largitionibus vindicandum, si quidem ipse se dignum condemnatione iudicavit, quisquis aurum proprium non coactus monetis fiscalibus sponte credidit inferendum. dat. v id. mar. marcianopoli valentiniano n. p. et victore conss. (369 mart. 11).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.21.8

Idem aaa. tatiano comiti sacrarum largitionum. solitae moderationis arbitrio superiorem sententiam mitigamus, qua omne aurum, quod a privatis pro figuratione monetis dicebatur illatum, fisci iusseramus commodis vindicari, ut pro omni summa, quae brevibus tenetur inserta, binae per singulas libras omissa frustratione unciae conferantur. dat. xii kal. iun. antiochiae gratiano a. iii et equitio conss. (374 mai. 21).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.21.9

Imppp. valentinianus, theodosius et arcadius aaa. have tatiane karissime nobis. falsae monetae rei, quos vulgo paracharactas vocant, maiestatis crimine tenentur obnoxii. dat. v kal. iul. constantinopoli timasio et promoto conss. (389 iun. 27).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.21.10

Idem aaa. rufino praefecto praetorio. si quis super cudendo aere vel rescripto aliquo vel etiam adnotatione nostra sibi eripuerit facultatem, non solum fructum propriae petitionis amittat, verum etiam poenam quam meretur excipiat. dat. iiii id. iul. constantinopoli theodosio a. iii et abundantio conss. (393 iul. 12).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.22.0. [=brev.9.18.0.] Si quis solidi circulum exteriorem inciderit vel adulteratum in vendendo subiecerit.

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.22.1 [=brev.9.18.1]

Imp. constantinus a. leontio pf. p. omnes solidi, in quibus nostri vultus ac veneratio una est, uno pretio aestimandi sunt atque vendendi, quamquam diversa formae mensura sit. nec enim qui maiore habitu faciei extenditur, maioris est pretii, aut qui angustiore expressione concluditur, minoris valere credendus est, quum pondus idem exsistat. quod si quis aliter fecerit, aut capite puniri debet, aut flammis tradi, vel alia poena mortifera. quod ille etiam patietur, qui mensuram circuli exterioris arroserit, ut ponderis minuat quantitatem, vel figuratum solidum adultera imitatione in vendendo subiecerit. dat. vii. kal. aug. gallicano et basso coss.

interpretatio. quicumque* solidum circumciderit aut adulterum supposuerit aut falsam monetam fecerit, capite puniatur

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.23.0. Si quis pecunias conflaverit vel mercandi causa transtulerit aut vetitas contrectaverit

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.23.1pr.

Imp. constantius a. et iulianus caes. ad rufinum praefectum praetorio. quicumque vel conflare pecunias vel ad diversa vendendi causa transferre detegitur, sacrilegii sententiam subeat et capite plectatur. portus enim litoraque diversa, quo facilior esse navibus consuevit accessus, et itineris tramites statuimus custodiri per idoneos officiales ac praepositos a praesidibus et nonnullis praeditis dignitate, ut cognita veritate provinciarum rectores obnoxios legibus puniant. officia quoque inmenso periculo subiacebunt. (356 [352] mart. 8).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.23.1.1

Nec vero aliquis negotiatorum plus mille follibus pecuniae in usu publico constitutae animalibus propriis sumptuum gratia portare debebit. aut si ampliorem modum quisquam vehere detegatur, facultates eius fisci dominio vindicentur et ipse adficiatur exilio. (356 [352] mart. 8).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.23.1.2

Nam pecunias navibus vectas non omnes iudicamus mercatores debere promere, quippe in usu tantum publico pecunias constitutas permittimus convehi itidemque eas solas species emi, quae mercatoribus more sollemni ad diversa portantur. pecunias vero nulli emere omnino fas erit nec vetitas contrectare, quia in usu publico constitutas pretium oportet esse, non mercem. (356 [352] mart. 8).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.23.1.3

Placet denique, ut, si quis forsitan nummus praeter eum, qui in usu publico perseverat, aput aliquem mercatorem fuerit inventus, fisci dominio cum omnibus delinquentis facultatibus vindicetur. et si forte cum mercibus ad quascumque provincias venerint naves, cuncta solita licentia mercabuntur praeter pecunias, quas more solito maiorinas vel centenionales communes appellant, vel ceteras, quas vetitas esse cognoscunt. acc. viii id. mar. constantina constantio a. viii et iuliano caes. conss. (356 [352] mart. 8).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.23.2

Impp. arcadius et honorius aa. dextro praefecto praetorio. centenionalem tantum nummum in conversatione publica tractari praecipimus maioris pecuniae figuratione submota. nullus igitur decargyrum nummum alio audeat commutare, sciens fisco eandem pecuniam vindicandam, quae in publica potuerit conversatione deprehendi. dat. prid. id. april. mediolano olybrio et probino conss. (395 apr. 12).

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.24.0. De raptu virginum vel viduarum

--------------------------------------------------------------------------------

CTh.9.24.1pr. [=brev.9.19.1pr.]

Imp. constantinus a. ad populum. si quis nihil cum parentibus puellae ante depectus invita